BABYHEL

Huilbuien, wanen, een lichaam als een ballon en een baby die een vreemde is – Sandra Heerma van Voss leest het boek van actrice Brooke Shields over haar depressie na de bevalling en de stapsgewijze genezing

Soms, wanneer ik naar de wc moest en probeerde niet te kokhalzen bij het zien van het bloed en alle andere `rotzooi' die maar uit mijn lichaam bleef stromen, vroeg ik me af hoe het menselijk ras erin slaagde voort te bestaan. Waarom zou iemand dit vaker dan één keer willen doen? Mijn dochter was nota bene in mijn eigen buik gegroeid, maar ik had niet eens het gevoel dat ze bij me hoorde. Ik had het gevoel dat ik helemaal geen band met haar had, en daarom wilde ik het liefst dood.''

Down Came The Rain heet het boek dat actrice en fotomodel Brooke Shields schreef over haar postpartumdepressie (soms ook wel postnatale depressie genoemd, zie kader). Het verscheen in mei dit jaar en kwam meteen in de bestseller-top 10 van de New York Times. Ik koop het op een duf moment in een stationskiosk, in de hoop mijn verveling een paar uur te verdrijven met wat lekkere celebrity-kitsch. Tegen de tijd dat ik het uit heb, ben ik in shock. Ik wist wel dat postpartumdepressies bestonden, maar had er nog nooit een zo en detail verwoord gezien – op de met gekrijs en gekte omgeven bevalling van Heleen van Royens Gelukkige huisvrouw na. Maar Van Royen schrijft fictie; Brooke Shields schrijft non-fictie, van de droogste, minst opgesmukte soort. Juist door de soms eentonige volledigheid van haar verslag sleept ze je recht de eerste, afgrijselijke maanden van haar moederschap in.

Shields' zwangerschap is nog heel aangenaam. Ze heeft er een reeks vruchtbaarheidsbehandelingen voor moeten ondergaan, maar nu het dan zover is, voelt ze zich trots en blij. Een pijnlijke, dagen durende bevalling, die uitmondt in een keizersnede en een spoedoperatie aan haar baarmoeder, verjaagt die roze wolk met geweld. Verward, doodmoe en ,,opgeblazen als een ballon'' door de medicijnen is Shields niet in staat iets te voelen voor de baby die ze nu opeens de borst moet geven.

ONTROOSTBAAR

Na vijf dagen mag ze uit het ziekenhuis, en thuis begint dan de hel pas echt: door haar dikke handen lukt het Shields niet om zelf haar kindje te verschonen, het voeden gaat moeizaam maar moet wel aldoor, slapen lukt niet want dan moet er weer worden gevoed, enzovoort. Het enige dat Shields kan is huilen, en dat doet ze dus, weken achter elkaar, vrijwel onafgebroken. Haar man, arts, moeder, schoonouders, vrienden, niemand kan haar bereiken of troosten. Ze hoort de hele tijd hoe mooi haar dochtertje is en hoeveel geluk ze heeft gehad, maar ze wil alleen maar weg, door de deur of desnoods door het raam. Als ze met de baby op schoot zit, vliegt het kind in haar fantasie steeds tegen de muur. Ze gooit niet zelf, het gebeurt.

Maar zoals het een goede Amerikaanse betaamt, blijft Shields de schrijfster niet lang in somberheid steken. Het grootste deel van haar boek wijdt ze aan haar stapsgewijze genezing. Om te beginnen komt er een kraamverpleegkundige in huis, een onvermurwbare Filippijnse die moeder en kind op gezette tijden laat eten en slapen. Baby Rowan krijgt voortaan af en toe een flesje, waardoor de eindeloze cyclus van borstvoedingen kan worden onderbroken. En Shields begint op aanraden van haar huisarts met het slikken van een ,,klein roze pilletje'', het antidepressivum paroxetine. Interessant is niet zozeer hoe ze van dit alles langzaam opkrabbelt, maar hoe heftig ze zich er van tevoren tegen verzet. Betaalde hulp in huis halen, dat is een teken van onvermogen. Minder borstvoeding geven, dat is falen als moeder. En pillen slikken voor je gemoed, dat is een afgang voor iemand die haar sombere buien tot nu toe altijd met gym of een goed gesprek wist te verdrijven.

RUZIE MET TOM CRUISE

In interviews zegt Shields nu onophoudelijk hoe dol ze op haar dochtertje is, en dat ze graag een tweede kind wil. Toen Scientology-aanhanger Tom Cruise in tv-shows haar gebruik van antidepressiva afkeurde, beet ze fel van zich af met onder meer een opiniestuk in de New York Times. ,,Meneer Cruise heeft nooit een postpartumdepressie gehad, wed ik'', schreef ze. Volgens haar wordt tien tot twintig procent van de Amerikaanse vrouwen die een baby kregen door de ziekte getroffen, vaak zonder het te weten. Nederlandse medici houden het op een lagere schatting: van de ruim 190.000 vrouwen die jaarlijks in ons land bevallen, heeft tot 15 procent last van depressieve verschijnselen en wordt een kleine 10 procent werkelijk depressief. Maar dat zijn alleen de vrouwen die zich aanmelden voor hulp, en die hun klachten in het Nederlands onder woorden kunnen brengen. Ik vind het hoe dan ook een hoog percentage, en kijk eens wat kritischer mijn vriendenkring rond. Ik denk meteen aan L.

L., we kennen elkaar nog van onze studie, was het summum van kracht en plezier. Harde schaterlach, hippe kleren en altijd in voor een uitje of een geïmproviseerde vakantie. Tien maanden geleden beviel ze probleemloos van een blakende dochter, op wie ze duidelijk dol is. Maar ze is niet meer dezelfde. Ze is stiller geworden, en haar ogen lijken vaak, veel meer dan door te verwachten vermoeidheid, getekend door verdriet.

GEZONDE BABY, TOCH VERDRIET

Tot nu toe dacht ik steeds dat ik me vergiste: een gezonde nieuwe baby en verdriet, dat gaat niet samen. Maar als ik haar er op een feestje voorzichtig naar vraag – we zitten apart, met haar kraaiende dochter binnen handbereik – blijkt mijn indruk te kloppen. L. zegt de geboorte te hebben ervaren als een ,,fragmentatiebom''. ,,Na de bevalling kijk je om je heen, en dan zie je overal scherven liggen – dat is je oude leven. Je wilt het wel weer aan elkaar lijmen, maar daar heb je geen tijd voor, want je kunt in het begin ongeveer zeven minuten per dag aan jezelf besteden. Dus blijft alles liggen, op de grond.

,,Ik was totaal niet voorbereid op wat het inhield, zo'n baby. Je ziet wel overal baby's, maar die zijn mooi en roze, en zo krijg je ze niet, hoor. Je krijgt een hulpeloos diertje, met wie je niet kunt communiceren. Ik was na de eerste nacht dat ik haar moest voeden al gebroken, en toen volgden nog weken waarin ik nauwelijks heb geslapen. Ik kreeg wanen van het slaapgebrek, en ik zonderde me af. Het was heel donker en eenzaam.'' L. heeft gehoord over het boek van Brooke Shields, maar ze gaat het niet lezen. Ze heeft zichzelf er net weer zo'n beetje bovenop geholpen, door ,,alle mogelijke informatie over baby's op te zuigen'', meer zorg aan haar vriend over te laten en veel te praten met vriendinnen die ook baby's hebben.

AnneMarie van Hulst is psychiater bij het Erasmus Medisch Centrum in Rotterdam en gespecialiseerd in `postpartum-problematiek'. Als ik haar de verhalen van Brooke Shields en van mijn vriendin ter vergelijking voorleg, zegt ze dat er eigenlijk nog nauwelijks algemene oorzaken voor postpartumdepressies te geven zijn. ,,Iedere vrouw is anders. In de behandeling moet je, net als bij elke andere depressie, rekening houden met een kluwen van bio-psycho-sociale factoren. Zit er depressie in iemands genetische make-up? Wat is er met haar gebeurd tijdens de zwangerschap, hoe stond ze er sociaal voor? Hoe zijn haar aanpassings-mechanismen als dingen anders lopen dan verwacht? Al die dingen kunnen van invloed zijn.'' Of er nu meer vrouwen met een postpartumdepressie zijn dan vroeger, durft Van Hulst niet te zeggen. Wel zegt ze: ,,De huidige tijd zet vrouwen onder grote druk, aan alle kanten. Ze moeten én moederen én werken én het moet allemaal perfect gaan, vinden ze zelf. En dat kan niet.''

SHIELDS IN LONDEN

Londen is heet, vet van de smog en ontregeld door de aanslagen in de metro, maar wij toeristen zitten 1.500 man sterk vol vrolijke verwachting in het Adelphi Theatre voor Chicago, The Musical. Geschreven in 1975 en al sinds 1997 in Londen te zien, maar alleen deze zomer met Brooke Shields herself in de hoofdrol van showbizz-criminele Roxie Hart. Ze is er met haar nu tweejarige dochter en haar man tijdelijk voor naar Engeland verhuisd. Zodra Brooke alias Roxie opkomt, geven we haar een open doekje. Wat is ze mooi! Ze zingt niet helemaal zuiver, vooral voor de hogere noten moet ze haar stem hoorbaar knijpen, maar wat is ze mooi! Dat porceleinen gezicht, dat sensuele acrobatenlichaam – en ze acteert zo goed, losser en stoerder dan in alle afleveringen van Suddenly Susan bij elkaar.

Chicago, een verhaal over ,,moord, hebzucht, corruptie en geweld'' in de jaren 1920, speelt zich af op de vrouwenafdeling van Cook County Jail, waar een groepje stoere dameskillers z'n straf uitzit. In het nummer Me And My Baby zingt Roxie Hart, terwijl ze haar in zwart corset gehulde buikje aait: ,,Me and my baby/ My baby and me/ We're 'bout as happy as babies can be/ Life was a prison / But we got the key/ Me and my baby / My pink little baby / My fat little baby [...] And me!''

Maar de grap is dat Roxie helemaal niet zwanger ís. Ze doet alsof, in de hoop dat ze wordt vrijgesproken van de moord op haar minnaar en dan groots kan debuteren als vaudeville-ster. Het kan zijn dat ik het me inbeeld, maar bij dit liedje lijkt Shields extra te stralen.

Brooke Shields, In de schaduw van mijn geluk, uitg. Pimento, 237 p., €17,50.

Down Came The Rain, Hyperion Books,

226 p., €22,50.

    • Sandra Heerma van Voss