Achterhaald samenraapsel

Morgen is het de vierde verjaardag van de grote aanslagen door het islamitische terreurnetwerk Al-Qaeda in New York en Washington. En van dat soort verjaardagen worden redacties altijd zenuwachtig. Moet je er wat mee en zo ja, wat dan wel?

Bij VPRO's Tegenlicht hadden ze gelukkig `De geur van het paradijs' nog liggen, een documentaire over de wereld van de jihad, de heilige oorlog, gemaakt door twee Poolse filmmakers. Die waren tien jaar geleden, toen overigens westerse regeringen zich nog helemaal geen zorgen maakten over moslimextremisme, op reis gegaan naar wat nu als jihadgebied bekendstaat. Hun reis, althans in hun documentaire, begon in Tsjetsjenië en eindigde vorig jaar in de afgelegen Afghaanse provincie Waziristan.

Prachtige landschappen, gesprekken met een hoop islamitische leiders die het alleenrecht op de waarheid claimen en zeggen daarvoor te vechten, als het moet met een atoombom (en van wie er inmiddels een heel aantal door de inlichtingendiensten van de tegenpartij is geliquideerd). Heel geschikt voor een dag als morgen, moet zo'n redactie hebben gedacht. Een wervende intro om de documentaire aan de problematiek van vandaag te koppelen, was ook wel te formuleren: ,,De terroristen van nu komen niet uit Pakistan maar uit Leeds en Amsterdam-West, maar allemaal hebben ze Afghanistan bezocht. Waaraan hebben ze geroken dat hun daden rechtvaardigt?''

Tja. Van de terroristen van nu uit Leeds en Amsterdam-West heeft er één Afghanistan bezocht; Pakistan met zijn overvloed aan radicale madrassa's is in hun kringen meer in trek. Maar daar zijn de documentairemakers niet geweest.

Verder is `De geur van het paradijs' nogal een samenraapsel van sympathiserende interviews en ontmoetingen. Jihadistische leiders van de Tsjetsjeense onafhankelijkheidsoorlog tegen de Russen spelen de belangrijkste rollen. Maar wat doet de Afghaanse Tadjiek-krijgsheer Ismail Khan in vredesnaam in hun gezelschap? Hij wordt gepresenteerd als een soort nieuwe Mullah Omar, de Talibaanleider die het leiderschap over alle gelovigen opeiste. Maar het gezag van Khan blijft strikt beperkt tot zijn eigen gemeenschap.

Het tweeluik (het slotdeel wordt 18 september uitgezonden) eindigt in Waziristan, waar de stamleiders treuren over het ruwe optreden van de Amerikaanse troepen ter plaatse. Wordt de lokale mullah inspiratiebron voor de Europese extremist? Ik betwijfel het.

De geur van het paradijs, deel 1, VPRO's Tegenlicht, Ned 3. 20.55-21.55u.