Zij wil Pim, Pim wil hem

Let op de zakdoek in Nooit gaat dit over van André Sollie. Als de hoofdrolspelers voor het eerst vrijen vangt de zakdoek het zaad op en bezegelt zo hun liefde. Als later de ene jongen de andere verlaat zit de zakdoek geknoopt om de uitlaat van zijn motorfiets en bezegelt zo hun scheiding. Als de trouweloze geliefde terugkeert, wordt de zakdoek door de keuken gegooid en bezegelt zo de (tijdelijke?) hereniging van de geliefden.

Let op, want waar in een film de camera even aan de zakdoek zou blijven plakken, worden in Sollies boek weinig woorden besteed aan de zo betekenisvolle lap katoen. En dat geldt eigenlijk voor alles in Nooit gaat dit over. De roman beschrijft veel ingrijpende gebeurtenissen in de levens van drie tieners, maar doet dat in zo'n negentig pagina's. Alles heeft daarbij betekenis, bijna niets wordt aangezet.

Nooit gaat dit over is de debuutroman van de Belgische dichter-tekenaar André Sollie, die in Nederland al naam maakte met zijn prentenboeken. Zijn speelse ontdek-je-lichaam-boek Dubbeldoortje (2004) is dit jaar door de Penseel-jury verkozen tot een van de tien beste prentenboeken. In 2001 kreeg Sollie voor Wachten op matroos (met illustraties van Ingrid Godon) een Gouden Griffel. Dit kinderboek gaat over een vuurtorenwachter die met zijn vriend matroos een wereldreis wil maken.

Homoliefde speelt ook de hoofdrol in Nooit gaat dit over. De introverte Pim leeft met zijn egoïstische moeder Yvette, een behaagzieke harmonicaspeelster. Hij zoekt zijn heil bij het eveneens vaderloze buurgezin van moeder Marcella, zoon Gino en dochter Sabrina. Sabrina houdt van Pim, maar Pim houdt alleen van Gino. Gino beantwoordt aanvankelijk de liefde van Pim, maar verlaat hem voor een vrouw. Dan keert Gino, al dan niet tijdelijk, op zijn schreden terug. De betekenis van de titel Nooit gaat dit over kantelt steeds, net als die van de zakdoek.

Veel opgroei-romans over homoliefde beschrijven de lange weg naar erkenning en vervulling ervan. In dit boek wordt de homoseksualiteit van Pim meteen al in een beeldschone proloog neergezet, waarna de tamelijk expliciet beschreven seks tussen Pim en Gino niet lang op zich laat wachten. De motor van het verhaal is dan ook het verraad van Gino, dat behalve Pim ook zijn zus Sabrina treft. Sabrina die Gino verliest en later ontdekt dat zij Pim nooit zal krijgen.

De dubbele verlatenheid van Pim en Sabrina is het hart van het boek, waarin de verhalen zich opstapelen. Moeder Yvette verlaat Pim met een man die Pim zelf begeert – een onvervalst Oedipus-motief. Moeder Marcella verlaat haar kinderen ook, maar op een andere manier. En rond de al verdwenen vader(s) zijn er geheimen van de soort waarop Vlaamse auteurs patent hebben – geheimen die de driehoeksverhouding Pim-Gino-Sabrino een incestueuze tint geven.

Dat Nooit gaat dit over desondanks geen overvolle indruk maakt, komt doordat Sollie, net als zijn vermaarde landgenoot Bart Moeyaert, veel weglaat. De lezer komt nog net te weten dat het verhaal speelt aan de Belgische kust (De Panne) waar werkloosheid troef is, maar verder verzwijgt Sollie bijna net zo veel als zijn personages. Alle gebeurtenissen lijken zo haast natuurverschijnselen, als gewas ontsproten aan de grond in de Vlaamse Westhoek.

Deze spaarzaamheid vergt veel van de taal, maar Sollie beheerst die dan ook voortreffelijk. Zo weet hij het woord `naam' steeds verder op te laden met betekenis. Pim noemt de naam van Sabrina niet, want: `Als je hem vaak zei, ging hij bij je horen. ' Sabrina laat hun namen echter `met elkaar dansen' en laat bij de vrouw van Gino `het tweede deel van de naam als een bruidssluier achter het eerste deel aanslepen.'

Sollie schrijft mooie zinnen, die soms ronduit dichterlijk zijn: `Al het verzwegen hing nu als schoon wasgoed in de verduisterde kamer.' De enkele vlakke zin – `Denken en doen vallen samen'– of een cliché (`olijfkleurige huid') springt dan ook meteen in het oog. Opvallender is dat Sollie in zijn schaarse uitweidingen alleen de wisselende gemoedstoestanden van zijn jonge hoofdpersonen beschrijft.

Dat maakt Nooit gaat dit over tot een jeugdboek, dat zoals vaak tegenwoordig ook voor volwassenen spannend is. Jongeren zullen misschien niet alles meteen doorgronden, maar dat is niet erg. Want Nooit gaat dit over is vooral een boek om in te ademen. En dan word je deelgenoot van een beeldschone, grimmige wereld.

André Sollie: Nooit gaat dit over. Querido, 92 blz. €12,50

    • Karel Berkhout