Vrouwelijke James Bond

Sarah Moeremans (26) kreeg onlangs de Ton Lutz Prijs voor aanstormend regie-talent. Nu werkt ze aan een voorstelling over een Chinese invasie, die vreemdelingangst op scherp zet. ,,Zeg schattekens, ze hebben de deur gebarricadeerd met zestig paardendekens.''

Waarom zie je een Chinees nooit huilen? Beste vrienden, misschien zijn niet alle Chinezen onmenselijk. Maar laat me u dit zeggen: een Chinees komt nooit alleen.''In een schuilkelder, omringd door stapelbedden en bundeltjes paardendekens waar het publiek op moet zitten, geven drie Maastrichtse strijders een spoedcursus Chinees.

Dat is hard nodig want Maastricht maakt zich op voor een Chinese invasie. Dus nemen de drie even door wat ze allemaal over de Chinezen weten: ,,Je zult nooit een Chinees met een buik zien omdat ze zestien uur per dag werken; Barbieschoentjes verven.'' En: ,,China is toch ook van die groezelige marktjes waar ge de huid kunt kopen van de enige breedstreeptijger die er nog is?''

Toneelgezelschap De Warme Winkel werkt in het Maastrichtse Huis van Bourgondië aan Artikel V, een voorstelling over een groepje Maastrichtenaren dat zich voorbereidt op een Chinese invasie. Artikel V, die volgende week in première gaat, is een kleine werkplaats-voorstelling, die niettemin de aandacht trekt door de aanwezigheid van Sarah Moeremans. De 26-jarige regisseuse/actrice kreeg drie maanden geleden namelijk bij haar afstuderen aan de Amsterdamse Regieopleiding de belangrijke Ton Lutz Prijs voor aanstormend regie-talent. De bekroning van Moeremans met het toneelstuk Roostattoo hing al in de lucht; de voorstelling was afgelopen zomer op het Amsterdamse ITs Festival de hele week uitverkocht en stak duidelijk uit boven de andere genomineerden. Kortom, Moeremans toonde zich een rijzende ster in de Nederlandse theaterwereld.

Producent Het Huis van Bourgondië had gevraagd om een toneelstuk over de Vinkenslag, het grote woonwagenkamp bij Maastricht dat vorig jaar in het nieuws kwam doordat de bewoners ernstig in botsing kwamen met het gezag. Hoe laat zich dit uitgangspunt rijmen met de anti-Chinese inhoud van de voorstelling? Moeremans: ,,We wilden iets maken over de overspannen reactie van het burgerlijke Maastricht op de woonwagenbewoners. Er heerst zo'n grote angst voor het kamp, vooral gevoed door onwetendheid, want geen Maastrichtenaar is ooit in de Vinkenslag geweest.''

Maar al snel bleek dat Moeremans en de anderen zich moeilijk konden verplaatsen in dit ressentiment. ,,Het is dan te makkelijk om een afkeurend stuk over de domme burgers te maken. We wilden iets maken dat dichter bij ons lag, en dat tegelijkertijd het probleem `vreemdelingenangst uit onwetendheid' met een wijdere invalshoek zou tonen. We ontdekten dat we er niet trots op zijn om Nederlander/ Vlaming te zijn, maar dat we wel trots zijn op onze Europese cultuur.''

Paardendekens

Verder viel het de theatermakers op dat er overal artikelen over de opmars van China verschenen, maar dat ze `werkelijk niets' van China wisten. Moeremans: ,,Zo bedachten we een stuk over Maastricht – waar je ook Europa in mag zien – dat zich ingraaft uit angst voor een mysterieuze vijand. Of dat moslims, Chinezen of woonwagenbewoners zijn, maakt niet zoveel uit. Het gaat erom hoe wij op `de ander' reageren.'' De Vinkenslaggers komen trouwens nog wel even in het stuk voor, als spionnen van de Chinezen

Artikel V is de eerste voorstelling van Moeremans als professionele theatermaker. Zij regisseert niet, ze maakt deel uit van een trio dat alles samen doet: op grond van improvisaties teksten schrijven, en deze samen spelen in een zelf ontworpen decor. In het midden van de schuilkelder staan pallets met hondenvoer. Aan de muur hangt een portret van de Vietnamese leider Ho Chi Minh; om maar aan te geven dat de personages het ene Aziatische land niet van het andere kunnen onderscheiden. Door het raam dringen vierentwintig bamboeplanten naar binnen.

,,Zeg schattekens, ze hebben de deur gebarricadeerd met zestig paardendekens.'' Moeremans staat klaar om de `Europadans' te repeteren. Zij heeft alvast een smokingjasje over een elegant zomerjurkje aangetrokken. Tegenspeler Vincent Rietveld rommelt aan de geluidsinstallatie, in het kostuum van Zeeuws Meisje. Mara van Vlijmen verdwijnt bijna in een wijd bijbels gewaad. Maar de deur waardoor de dansers hun opkomst willen maken, is verdwenen achter een berg paardendekens; door de technici klaargelegd voor de voorstelling later.

Nadat deze zijn verwijderd, kan de Europadans beginnen. Het is een ballet waarin allerlei Europese symbolen worden uitgebeeld, van de Hitlergroet tot De denker van Rodin, gedanst volgens de regels van de ballet-euritmie. Moeremans heeft in het script wat eigen wetten bij de dans opgesteld: ,,De Europadans moet worden uitgevoerd met het maximum aan trots dat het lichaam kan uitdrukken. De gezichtsuitdrukking moet zo emotieloos mogelijk zijn. Dode ogen.'' De dodelijk ernst van de dansers, gevoegd bij hun vreemde kostuums, werkt lachwekkend.

Moeremans: ,,Ik speel in mijn smoking een soort vrouwelijke James Bond die zich tot het uiterste wil verzetten. Vincent Rietveld, in klederdracht, staat voor de Europeaan die zó trots is op zijn cultuur dat hij weigert zich aan te passen of te verzetten. Mara van Vlijmen speelt juist de typische aanpasser,daarom heeft haar gewaad de beige kleur van de ruimte. Zij zal zich uiteindelijk tot Chinees omschminken. Om op te gaan in de nieuwe Chinese wereldorde.''

Gezien de cursus Chinese cultuur die het publiek krijgt, houden de anderen ook al een beetje rekening met een Chinese zege. De Maastrichtse vrouwen in de zaal worden bijvoorbeeld voorbereid op een leven als bruid van een Chinees: ,,Een rood lantaarntje aan de deur betekent neuken.''

Gouden bustes

Omdat haar moeder Gilda de Bal, haar stiefvader Vic de Wachter, en haar vader Walter Moeremans bekende Vlaamse acteurs zijn, kreeg Sarah Moeremans (Gent, 1979) het theater met de paplepel ingegoten. Op haar derde ging ze voor het eerst mee, naar De koopman van Venetië: ,,Ik was vooral onder de indruk van de gouden bustes op toneel.'' Toch wilde ze aanvankelijk absoluut niet het theater in. Zij studeerde in plaats daarvan aan de kunstacademie, en eventjes ook nog `Management en Public Relations'. Vervolgens ging zij toch maar naar de acteursopleiding in Antwerpen en de Regie-opleiding in Amsterdam: ,,Toen ik in Antwerpen auditie deed, zeiden ze achter de tafel: ,,Maar Saartje, wat komt gij hier doen?'' Iedereen kende mij als de dochter van. In Amsterdam kon ik meer op mijzelf staan en zo beoordeeld worden.''

Waarom theater? ,,Ik wilde iets met mijn grote fantasie doen, dat toen nog als een nutteloos gezwel aan mijn hoofd hing. En theater is aantrekkelijk omdat het zo vluchtig is. Daarom kun je er zo makkelijk op verliefd worden. Theater is nooit je echtgenoot, maar altijd je minnaar. De minnaar die je steeds weer verlaat, of die je gaat slaan.''

In het tweede jaar kwam ze toch een oude bekende van haar ouders tegen. De Vlaamse acteur/regisseur Jappe Claes werd aangesteld als artistiek leider van de Regie-opleiding, en hij vertelde aan iedereen dat hij student Moeremans nog als pasgeboren `boeleken' op schoot had gehad. Claes herkende ook direct haar talent: ,,Sarah denkt niet vanuit een concept of een mening of gedachte die zij aan de wereld kwijt moet. Ze is een regisseuse die werkt vanuit de psychologie. Zij kan de personages perfect doorgronden, dat is haar uitgangspunt. Hoewel ze krachtige beelden kan neerzetten, komt de vorm altijd later. Op de Regieopleiding kun je precies zien wie zelf acteert, en wie niet. Sarah is een typische acteurs-regisseuse. Ze snapt acteurs, ze kan heel geduldig en met veel liefde met ze omgaan. En belangrijker: ze kan de acteurs boven zichzelf doen uitstijgen.''

Actrice Betty Schuurman was twee jaar lang Moeremans' mentor. Tijdens het mentorschap doopte Moeremans haar Tante Bobbie: ,,Nee, ik zeg niet waarom, dat is iets tussen Tante Bobbie en mij.'' Schuurman over haar mentorschap en haar pupil: ,,ik hoefde niet zoveel te doen. Als een talent groot genoeg is, hoef je er niet aan te zitten. Sarah is een vorser, ze werkt hard en heeft alles op een rijtje. Een gevaar is wel dat ze alles zo goed gaat regelen dat het waterdicht zit. Je moet als regisseur ook aandurven om alles in het honderd te laten lopen.''

Vreemd genoeg kiest Moeremans er niet voor om zich in haar eerste seizoen stevig te profileren als regisseuse. Artikel V is een collectief gemaakte voorstelling. Hierna gaat zij naar Berlijn als assistente van regisseur Luk Perceval. Vervolgens maakt ze een decor voor het toneelstuk van iemand anders. Op het eind van het seizoen gaat ze een paar maanden in een caravan wonen in de Gentse Scandinaviëstraat, voor het maken van een faction film. Schuurman moet lachen om haar grillige pupil: ,,Decor, tekst, spel en regie; ze kan heel veel, en wil dat ook allemaal. Dat is prima, dat hoort misschien bij de internetgeneratie, in ieder geval bij haar leeftijd. Ik vind het slim van haar dat zij geen aansluiting zoekt bij een groot gezelschap. Grote talenten dreigen vaak doodgeknuffeld te worden. Ze kan beter doorgroeien in een zelfgekozen isolement.''

Moeremans: ,,Ik heb inderdaad minder de ambitie om als ééndagsvlieg door een grote toneelgroep opgeslokt te worden. En de patriarchaal ingestelde productiehuizen verwachten van jonge theatermakers een slaafse dankbaarheid waar ik ook geen zin in heb. Ik ga voor niemand op mijn blote knieën. Behalve voor Tante Bobbie.''

`Artikel V' is te zien van 14 t/m 24 sept in Het Huis van Bourgondië, Maastricht. 28-30 sept De Balie, Amsterdam. Inl. 043-3219960 of www.huisvanbourgondie.nl.