Uitstel verkiezingen in Ivoorkust geeft adem

Verkiezingen in het verdeelde Ivoorkust zijn voorlopig van de baan. Uitstel geeft tijd voor een goede vredesregeling maar brengt ook onzekerheid.

Het is technisch onmogelijk om de presidentsverkiezingen van Ivoorkust op 30 oktober te houden. Dat zei VN-baas Kofi Annan gisteren tegen het Franse radiostation RFI. Annan bevestigde daarmee wat iedereen in Ivoorkust al enkele maanden vermoedde. De bevolking geloofde allang niet meer in 30 oktober. De oppositie en de rebellen ook niet. Zelfs president Laurent Gbagbo had kort geleden nog over uitstel van de verkiezingen gespeculeerd.

Nu het verlossende woord dan eindelijk gesproken is, wint Ivoorkust meer tijd om de smeulende burgeroorlog te doven. Het vijfjarig mandaat van Gbagbo loopt eind oktober af. Maar het land is nog steeds in tweeën gedeeld. Alle ontwapeningprogramma's zijn blijven steken en veel mensen hebben niet eens een geldig identiteitsbewijs, laat staan een stemkaart. Verkiezingen waarvan de uitslag door iedereen geaccepteerd wordt, bieden de enige kans op vrede. Daar zijn zowel Gbagbo als zijn tegenstanders het over eens.

Tegelijkertijd brengt uitstel ook nieuwe onzekerheid met zich mee. Het is de zoveelste vertraging in een buitengewoon moeizaam vredesproces dat iedere keer stukloopt op onwil, machtshonger en wederzijds wantrouwen. Over een week is het op de dag af drie jaar geleden dat een groep onderofficieren uit het leger een greep naar de macht deed. Hoewel zij het noorden van het land wisten te bezetten, slaagden zij er niet in president Gbagbo te verjagen.

Onder druk van het voormalige moederland Frankrijk ondertekende Gbagbo een akkoord waarin hij beloofde de macht met zijn opponenten te delen. Maar van die machtsdeling is weinig terecht gekomen. Gbagbo, die afkomstig is van een minderheidsstam, heerst met een aantal vertrouwelingen over het zuiden van het land. De bevolking in het noorden zucht onder het juk van de rebellen, die zich gaandeweg als ordinaire krijgsheren zijn gaan gedragen en doen en laten wat ze willen.

Gevochten werd er nauwelijks sinds het begin van de oorlog. De scheidslijn tussen de rebellen en het regeringsleger wordt bewaakt door een vredesmissie van de Verenigde Naties, die uit zo'n 6.000 blauwhelmen en ruim 4.000 Franse militairen bestaat. Maar korte uitbarstingen van geweld hebben de vredesonderhandelingen herhaaldelijk doorkruist. Het grootste struikelblok is ontwapening. De rebellen hebben tot nu toe geweigerd te ontwapenen. Zo kregen zij het voor elkaar dat de omstreden oppositieleider Alassane Ouattara zich kandidaat mag stellen in de komende verkiezingen. Dat was volgens hen echter niet voldoende: zij eisten vergaande hervormingen die de migranten, bijna een kwart van de bevolking, meer politieke zeggenschap zouden geven.

Deze zomer heeft Gbagbo, die aanvankelijk voortdurend dwars lag en geen enkele belofte nakwam, ook die eisen grotendeels ingewilligd. Maar de oppositie en de rebellen twijfelen aan zijn goede wil en denken dat hij alles in het werk zal stellen om de verkiezingen te winnen. De belangrijkste oppositieleiders hebben nog geen campagne kunnen voeren. Zij zochten vorig jaar een veilig heenkomen in het buitenland uit vrees voor de militairen van het regeringsleger. Dat leger is ongedisciplineerd, repressief en in toenemende mate etnisch verdeeld.

De voormalige stafchef van het leger, Mathias Doué, dreigde vorige maand dat hij de macht zou grijpen als Gbagbo niet onmiddellijk vertrok. Volgens Doué staat Gbagbo de vrede in de weg, maar van een staatsgreep is het nog niet gekomen.

Intussen werken diplomaten van de Verenigde Naties en Zuid-Afrika koortsachtig aan een oplossing waarin bijna niemand meer gelooft, althans niet de meeste Ivorianen, die iedere dag een beetje minder verdienen en machteloos toezien hoe de armoede toeneemt en de criminaliteit stijgt.

In april werd in Pretoria een overeenkomst gesloten die het eerste vredesakkoord uit 2003 nieuw leven in moest blazen. Daarmee nam Zuid-Afrika het dossier Ivoorkust over van Parijs, dat zichzelf als bemiddelaar onmogelijk had gemaakt. Maar de successen die de Zuid-Afrikaanse president Thabo Mbeki heeft geboekt, werden deze maand onderuitgehaald door de rebellen die hem van partijdigheid beschuldigen.

De internationale gemeenschap heeft nu nog één stok achter de deur om alle partijen zover te krijgen dat ze meewerken aan de voorbereidingen voor de verkiezingen. De Verenigde Naties dreigen sancties op te leggen aan personen die het vredesproces blokkeren. Volgens Zuid-Afrika zijn dat vooral de rebellen.

    • Pauline Bax