`Omroepen gaan straks popie-jopie tv maken'

Tegen de mediaplannen van staatssecretaris Van der Laan is groot verzet. ,,Dit plan is uit twee harten geboren.''

Oud-staatssecretaris Rick van der Ploeg (49) woont in Florence en kijkt daar Italiaanse televisie. En Griekse, en Spaanse. Het heeft zijn kijk op de Nederlandse publieke omroep veranderd. ,,De Italiaanse publieke omroep zendt bagger uit. Midden in programma's zie je reclame, en natuurlijk continu halfblote vrouwen – waar Italianen overigens graag naar kijken. Maar registraties van opera's of drama zie je amper.'' Van der Ploeg vindt nu, meer dan toen hij zelf als staatssecretaris verantwoordelijk was voor de omroepen, dat voorzichtig omgegaan moet worden met wat er is. ,,We hebben op de Nederlandse publieke zenders nieuws en actualiteiten, duiding, goede jeugd-tv en zelfs af en toe een wetenschapsprogramma.''

Maar vanaf 2008 moet de publieke omroep ingrijpend veranderen. Het kabinet wil dat de omroepen dan nog maar de helft van hun budget krijgen. Ze moeten dat besteden aan opiniërende programma`s. Voor extra geld moeten zij concurreren met anderen. Bij een hoorzitting bleek maandag dat de plannen op massale kritiek stuitten. Het omroepdebat is deze week uitgesteld: staatsecretaris Van der Laan (Media, D66) moet eerst reageren op de kritiek.

Ook van der Ploeg windt zich op over de plannen. Hij volgt de discussie vanuit Florence, waar hij als hoogleraar verbonden is aan het Europees Universitair Instituut. Met dit plan zal niet het beoogde doel worden bereikt, denkt hij. ,,De staatssecretaris wil een onderscheidende publieke omroep, maar zal het omgekeerde bewerkstelligen.''

Kan de staatssecretaris oppositie van deze omvang negeren?

,,Ik denk het niet. Sterker, ik denk dat zij zich in een deel van de kritiek wel kan vinden. Het waren niet haar plannen, maar die van de fractievoorzitters. Dat had natuurlijk al nooit mogen gebeuren. Zij had moeten zeggen: Heren, ik neem kennis van uw standpunten, maar ik breng míjn plan in in het kabinet.''

Een deel van de plannen kwam wel van haar. Het besluit om de NPS op te heffen niet.

,,In ieder geval zie je dat het plan uit twee harten is geboren. Dat komt omdat de fractievoorzitters het samen hebben zitten bedisselen en die hebben er de ballen verstand van. Het is niet goed uitgedacht en niet consequent.''

Wat is uw voornaamste kritiek op het plan?

,,Dat een deel van het geld bij de omroepen wordt weggehaald is goed. Maar dat geld had Van der Laan moeten geven aan de organisaties die echt publieke waarden vertegenwoordigen: de NPS, NOS, Teleac en het Stimuleringsfonds [dat culturele televisie en film subsidieert, red.]. Zij zorgen voor onafhankelijke journalistiek, cultuur, kunst en educatie.''

Kan dit, met enig gesleutel, nog een werkbaar plan worden?

,,Er zitten enkele goede elementen in, maar het totaal is een schizofreen gedrocht. De inkomsten van omroepen worden direct afhankelijk van hun ledental. Dat betekent dat ze steeds leden zullen moeten blijven werven. Om zoveel mogelijk mensen aan te spreken zullen ze `popie-jopie-televisie' gaan maken. En ze moeten ook zorgen dat de reclamegelden niet dalen, dus ook daar gaat druk vanuit om veel kijkers te bereiken. De grens met de commerciële televisie vervaagt.''

Maar zonder reclame wordt de publieke omroep duurder. De Britten betalen veel meer voor de BBC dan wij voor onze publieke omroep.

,,Ja, de BBC is wel een factor acht duurder. Maar ik vind het niet zo raar om daarvoor te kiezen. Dáár had de staatssecretaris voor moeten knokken, een echte publieke omroep.''

De omroepen hebben zelf de afgelopen jaren ook geen alternatief geboden.

,,Nee, dat is waar. Dat was in mijn tijd ook zo. En dan zie je dat de politiek er de pest in krijgt dat alles zo traag gaat.''

Hoe verwacht u dat het verder zal gaan?

,,Ik weet het niet. Misschien is het de stiekeme bedoeling van een aantal Machiavellistische liberalen dat de publieke omroep nog commerciëler wordt, zodat er geen verschil meer is. Dan kun je over een paar jaar met recht zeggen dat de publieke omroep zich niet onderscheidt en dan kun je nog meer geld weghalen.''

Denkt u dat de partijen opnieuw gaan onderhandelen?

,,Ja, dat ontkennen ze natuurlijk, maar zo gaat dat wel. Maar ik verwacht vooral kleine aanpassingen.''