Een selectie uit de discussie van de afgelopen week op www.nrc.nl/leesclub

,,Wellicht heeft ze willen zeggen dat met Du Perron als leidsman het eindstation-CPN overgeslagen had kunnen worden. Ik zou haar op dit punt ook graag meer over Malraux gehoord hebben'', schrijft G.J. Kleinrensink naar aanleiding van mijn bijdrage aan de discussie over Het land van Herkomst.

Maar nee, zo heb ik dat nooit ervaren. Du Perron was op politiek gebied nooit een leidsman voor mij. Het was meer zijn manier van denken over zichzelf die me intrigeerde. Zijn onmacht om keuzes te maken in een periode die om keuzes schreeuwde, was voor mij daarentegen weinig inspirerend. Zijn verblijf in Indië in de jaren die volgden liep op een teleurstelling uit. Vanzelfsprekend werd hij daar óók weer voor keuzen gesteld. Zijn hart lag bij de Indonesische nationalisten, maar zich bij hen aansluiten kon hij niet wegens zijn Europese achtergrond. Ducroo gooide fascisme en communisme op één hoop, hij vond het allebei `politieke vuiligheid' waar hij buiten wilde blijven. Nu valt er voor die opvatting veel te zeggen, maar uitgerekend niet aan de vooravond van de Tweede Wereldoorlog. Natuurlijk kon hij de holocaust niet voorzien, maar achteraf is het wel cynisch om te beseffen dat Du Perron het communistische anti-fascistische verzet tot dezelfde politieke vuiligheid rekende als de misdaden waaraan de nazi's en hun meelopers zich schuldig maakten.

Het is niet te zeggen welke keuze Du Perron zou hebben gemaakt als hij niet op 14 mei 1940 in Bergen was overleden. Hij was, samen met Ter Braak, toen al jaren actief in het anti-fascistische Comité van Waakzaamheid waarin hij wel degelijk met de communisten samenwerkte. Vermoedelijk had hij was hij blijven leven moeten onderduiken. Of hij zélf de kant van het verzet zou hebben gekozen, weten we niet.

Malraux kan voor mij niet stuk wegens dat ene boek: La condition humaine uit 1933, opgedragen aan Du Perron en door hem in het Nederlands vertaald onder de prachtige titel Het menselijk tekort. In de praktijk koos Malraux anders dan Du Perron voor de daad. Hoe integer hij in zijn keuze was, is moeilijk vast te stellen. Hoewel hij op de hoogte was van de misdaden van Stalin, koos hij de kant van de Sovjet-Unie. Hij brak met het communisme, niet vanwege die misdaden, maar vanwege het pakt van Stalin met Hitler in 1941. Na zijn breuk met het communisme onderscheidde hij zich in het Franse verzet.Van de latere Malraux weet ik niet genoeg om mij een oordeel te kunnen vormen over de vraag of hij zijn morele onafhankelijkheid, die spreekt uit La condition humaine, heeft kunnen handhaven.

Natuurlijk heeft Kleinrensink gelijk als hij schrijft dat voor de kwestie van het engagement Ter Braaks Politicus zonder partij een betere bron is dan Du Perron. Ter Braak was een veel beter analyticus, maar een mindere literator. Het Land van herkomst hoef je niet als bron te gebruiken. Het overtuigt door de fenomenale kracht van de literatuur.

Elsbeth Etty