`De rest van de wereld wacht echt niet op Europa'

Europa onderschat de structurele problemen waar het voor staat, vindt oud-premier Kok. Hij presenteerde gisteren zijn bevindingen over de concurrentiekracht van de Europese Unie.

De toekomst van Europa staat op het spel en iedere dag dat getreuzeld wordt met hervormingen is er één te veel. Want de rest van de wereld zal echt niet wachten totdat Europa tot het inzicht komt dat bestaande sociaal-economische arrangementen en prioriteiten ingrijpend moeten veranderen.

De waarschuwing komt van Wim Kok, oud-premier, sociaal-democraat, polderaar en Europeaan. In november vorig jaar presenteerde hij een rapport om nieuw leven te blazen in de zogenoemde Lissabon-agenda van de Europese Unie – de strategie die in 2000 in Lissabon werd uitgestippeld op het hoogtepunt van de euforie over de new economy om de Europese Unie de meest dynamische economie van de wereld te maken. Gisteren, op een besloten bijeenkomst van De Nederlandsche Bank, gaf Kok een overzicht van zijn bevindingen.

Hij weet dat de Europese verzorgingsstaat slechts behouden kan blijven als deze hervormd wordt. En dat de EU meer nadruk moet leggen op werkgelegenheid en concurrentiekracht. Maar hij is somber over het gebrek aan politieke moed in sommige landen om de noodzaak van hervormingen te erkennen. Hij maakt zich zorgen over het protectionisme van Frankrijk, over de verlamming in Duitsland, over de complete afwezigheid in Italië van het besef dat daar iets grondig mis is. En over de kille manier waarop de nieuwe lidstaten, die vorig jaar hoopvol toetraden tot de Unie, door de oude landen buitengesloten worden. Die kloof tussen oude en nieuwe lidstaten, bijvoorbeeld over het vrije verkeer van personen, trekt diepe sporen in de Unie.

Nederland, vindt Kok, hoeft zich niet te schamen voor zijn hervormingsagenda. Maar de Europese Unie als geheel is kwetsbaar en er zijn landen die het beter doen dan Nederland: de Scandinavische landen, Ierland en Groot-Brittannië. Tegelijkertijd is Kok bezorgd: de urgentie tot verandering wordt nog steeds onvoldoende gevoeld. Want in plaats van de `meest dynamische economie' die voor 2010 in het vooruitzicht werd gesteld, is de positie van Europa in de wereld gestaag achteruit aan het lopen.

De groslijst van meer dan honderd prioriteiten waarmee de Lissabon-agenda inmiddels was opgetuigd, heeft de werkgroep onder leiding van Kok teruggebracht tot vijf: meer nadruk op de kenniseconomie; verruiming van de interne markt voor goederen met een interne markt voor diensten; verbetering van het ondernemersklimaat; versoepeling van de arbeidsmarkt en aandacht voor ecologische duurzaamheid.

Niet langer is er sprake van een gemeenschappelijke Europese strategie om deze doelen te bereiken, want dat schoot niet op. Nu wordt ernaar gestreefd dat alle lidstaten deze prioriteiten uitwerken in nationale actieplannen die in Brussel moeten worden ingediend. Nederland komt een week na prinsjesdag met een `nationaal hervormingsprogramma' voor de komende drie jaar, waarin versterking van het concurrentievermogen centraal staat.

,,Er is sprake van een onderschatting van de structurele vraagstukken waar Europa voor staat'', zegt de oud-premier. Sinds het midden van de jaren negentig wordt de economische kloof tussen de Verenigde Staten en de Europese Unie alleen maar groter. De verplaatsing van de productie goederen naar China en van diensten naar India zijn onomkeerbare ontwikkelingen. Verwijzend naar het textielconflict tussen China en de EU maant Kok: ,,Protectionisme heeft nog nooit iets opgeleverd. Het vernietigt economische welvaart.'' Voor de onversneden protectionistische toon van de Franse president Chirac heeft hij geen goed woord over.

En dan is er de vergrijzing van de Europese bevolking. ,,Vergrijzing beïnvloedt de groei in de EU en dat komt de komende vijf à tien jaar al op ons af'', zegt Kok. Hij laat zich niet uit over het recente boek van Bert de Vries, die als minister van Sociale Zaken met Kok (destijds minister van Financiën) in het kabinet-Lubbers III zat. De Vries schrijft dat het met de kosten van de vergrijzing wel meevalt en verwijt het huidige kabinet bangmakerij. Kok haalt liever de Britse premier Blair aan. ,,Blair heeft natuurlijk gelijk door zich af te vragen wat er gebeurt als de sociale stelsels niet meer houdbaar zijn. We kunnen niet doorgaan met het bestaande beleid. De toekomst van de Europese verzorgingsstaat vereist dat we niet terugvallen op oude slogans, maar nieuwe wegen inslaan.''

    • Roel Janssen