Cultureel beleggen

Deze week besloot ABN Amro geen investeringsfondsen op te zetten voor cultureel beleggen. Het ging de bank om internationale kunstfondsen, niet om de speciale, fiscaal aantrekelijke regeling voor de Nederlandse cultuurwereld. De bank kende die regeling eigenlijk niet, aldus een woordvoerder. Of was dat die regeling waarover vorig jaar een folder was verschenen?

Pas dit jaar, in mei, kwam de Kunsthal, als eerste culturele instelling met een voorziening voor bij kunst betrokken beleggers – daarbij gesteund door ING. De voordeelregeling bestaat al anderhalf jaar. Binnen enkele weken meldden zich al 150 gegadigden voor de minimale inleg van tienduizend euro. Dat overtrof de verwachtingen van Kunsthal-directeur Wim Pijbes, die maar 250 duizend euro wilde om enkele grote tentoonstellingen te maken.

Het instant succes van de Kunsthal heeft geen gevolg gekregen. In ieder geval toont ABN Amro onvoldoende vertrouwen in initiatieven vanuit de cultuursector. Het doet de vraag rijzen of het ooit wat wordt met de symbiose tussen kunstwereld en bedrijfsleven en vermogende particulieren.

De regeling voor fiscale vrijstellingen bij cultureel beleggen – een voordeel van 2,5 procent – maakte al deel uit van de nieuwe wet Inkomstenbelasting uit 2001. Europa moest daarna de regeling ook goedkeuren. Wat er sinds de invoering begin 2004 is gebeurd, is precies waar Rick van der Ploeg, initiator van het `cultureel beleggen', voor vreesde. Van der Ploeg, staatssecretaris voor Cultuur van 1998-2002, maakte zich voortdurend sterk voor cultureel ondernemerschap. In april 2002 schreef hij in deze krant: ,,De bal ligt dus op dit moment voor een groot deel bij de culturele instellingen. Want om van cultureel beleggen een succesvol instrument te maken moeten de kunstinstellingen zich actief opstellen.''

De kunstinstellingen hebben die bal rustig laten liggen. Ze zijn niet van hun luie kont gekomen, of hebben de voordelen niet willen zien. Subsidieverslaafd heet dat. Van der Ploeg deed nog zo zijn best om uit te leggen dat geld van beleggers minder rompslomp en meer vrijheid zou geven: ,,Bij het verkrijgen van een culturele financiering is de culturele ondernemer veel minder afhankelijk van het budget en de goedkeuring van een instituut dat subsidie toekent. Het budget is begrensd tot dat wat de culturele ondernemer kan hard maken als rendabel aan zijn culturele financier.''

Waar Van der Ploeg omheen liep, was de kans dat kunstinstellingen domweg het risico van grote leningen niet willen lopen. Kan je kunst voorfinancieren? Hoe gaat Wim Pijbes over vijf jaar dat kwart miljoen terugbetalen als Henry Moore en Gustav Klimt niet de beoogde blockbusters worden?

Een andere vraag is of de overheid wel voldoende stimulerende arbeid heeft verricht. Van der Laan was tot nu toe niet erg gemotiveerd om een plan van een voorganger te promoten. Eind 2003 kondigde ze de regeling aan in een toespraak, daarna werd het stil. In 2004 verscheen er wel een brochure bij Postbus 51: `Cultureel schenken, nalaten en beleggen'. Daaruit blijkt vooral hoe nodeloos ingewikkeld de regeling is. Economen pleiten terecht voor voordelen die je kunt navertellen: verhoog bijvoorbeeld de maximale aftrek van giften van 10 naar 20 procent, zoals in veel andere landen. De kleine belegger met hart voor cultuur scoort zijn 2,5 procent fiscaal voordeel nu pas als zijn belegging ,,geheel boven het heffingvrij vermogen van €19.252 uitkomt''. Voor de bijna honderdduizend miljonairs in Nederland zal dat geen punt zijn, maar hebben zij de folder allemaal in de bus gehad?

En zelfs als dat zo is: heeft een miljonair een folder nodig om zich als schenker of sponsor te profileren? Nederland kent geen cultuur van onbaatzuchtig geven, geen warme band tussen geld en kunst. Dat blijkt nu eens te meer. Pas als goede bekenden bellen – bankier Rijkman Groenink, vastgoedbeheerder Cor Zadelhoff of ondernemer Morris Tabaksblat – dan zijn de zeer rijken over te halen om te geven, in dit geval aan het Stedelijk Museum. Het Stedelijk-succes verleidde ABN Amro-topman Groenink in april vorig jaar tot de uitspraak dat ,,de nieuwe rijken graag geven''.

Misschien, maar gezien de mentaliteit bij kunstinstellingen, overheid en nieuwe rijken is het niet gek van zijn bank dat ze van cultureel beleggen geen werk maken.

    • Ron Rijghard