`Officier heeft monopolie'

Het is hoog tijd voor een grondige herziening van het rechtssysteem. Dat vindt advocaat en hoogleraar internationaal strafrecht Knoops.

Zijn de fundamenten van ons strafproces nog wel van deze tijd? Geert-Jan Knoops, advocaat in onder meer de Puttense moordzaak en raadsman van marinier Eric O., gelooft van niet. De waarschuwingen zijn duidelijk, zegt hij. Kijk naar de Schiedamse Parkmoord en de Puttense moordzaak, waarbij onschuldigen werden veroordeeld. Er is volgens hem een heel grote omslag nodig, om te voorkomen dat vaker onschuldigen worden veroordeeld. ,,We moeten ons bezinnen over de opsporingsmethoden en de integriteit van het politieapparaat.''

De kritiek van Knoops richt zich met name op de monopoliepositie van de officier van justitie in een rechtszaak. ,,De officier van justitie kan voorkomen dat getuigen of deskundigen worden opgeroepen in de rechtszaal. In de Verenigde Staten en Groot-Brittannië kan dat niet. Daar zijn justitie en de verdediging gelijkwaardige partijen. In Nederland niet. In Angelsaksische landen heeft de verdediging een zelfstandige regeling om deskundigen op te roepen. Advocaten zijn daar niet afhankelijk van de officier van justitie.'' Zowel in de Puttense moordzaak als in de Deventer moordzaak is het Knoops overkomen dat de officier van justitie zijn verzoek om een deskundigenverhoor weigerde te honoreren.

Nu het OM en het Nederlands Forensisch Instituut zo onder schot staan door het achterhouden van belangrijke informatie in de zaak-Nienke, zijn maatregelen hard nodig, meent Knoops. Zo zou er een tegenhanger moeten komen van het Forensisch Instituut. Bij het NFI werken de DNA-specialisten van het ministerie van Justitie. Deze ambtenaren werken alleen voor justitie, politie en andere opsporingsbevoegden. ,,Wij advocaten moeten naar het buitenland voor tegenonderzoek. Dat moeten we ook zelf betalen.''

Knoops vindt dat het NFI geprivatiseerd zou moeten worden om iedere schijn van partijdigheid te voorkomen. ,,Het monopolie van het NFI door justitie moet opgeheven worden. NFI-medewerkers moeten ook in de gelegenheid zijn om toch iets in hun rapport op te nemen, ook al wil de officier van justitie dat niet.''

Om pijnlijke fouten in de toekomst te kunnen voorkomen is een mentaliteitsverandering nodig, meent Knoops. Bij de politie, het OM en de rechtelijke macht. ,,Men mag niet meer automatisch aannemen dat wat een deskundige of een politieman schijft, juist is. In een aantal zaken is gebleken dat Nederlandse rechters te veel vertrouwen hebben in politie en justitie.''

Hoe realistisch zijn Knoops' voorstellen? ,,Wij zouden een ander Wetboek van strafrecht moeten schrijven. Het huidige is gebaseerd op de Franse Code Pénal. Mijn voorstellen zijn niet onuitvoerbaar. Bij internationale straftribunalen is er een mix van het Amerikaanse en continentale rechtssysteem gevonden. Dat is een stuk beter. Daar zijn de rechten van de verdediging en de officier van justitie gelijk. Maar Nederland heeft daar een broertje dood aan want dat zou betekenen dat strafprocessen langer gaan duren. Hier gaat de kwantiteit helaas voor de kwaliteit.''

    • Antoinette Reerink