Het pad van de ondernemer is geplaveid met regels

In Nederland is alles tot in de kleinste details geregeld. Maar de regels veranderen om de haverklap, zijn vaak tegenstrijdig en drukken de ondernemingslust. In opdracht van het kabinet heeft een commissie onder leiding van de fiscalist Leo Stevens (vraaggesprek op pagina 15) onderzocht wat de `administratieve lastendruk' betekent voor de financiële regelgeving, de podiumkunsten, de detailhandel en de industrie. Verhalen uit de praktijk, opgetekend door Mark Schenkel.

`Zoveel tijd en energie voor nodeloze administratie'

Margriet Broekman (45), samen met haar man eigenaar van twintig kledingwinkels in onder meer Utrecht, Den Bosch, Hengelo en Haarlem.

,,Soms denk ik dat de overheid er alleen is om ondernemers tegen te werken. Als ik zie wat ik allemaal aan administratieve lasten moet regelen... Zo moet ik ieder jaar opnieuw een brief van de gemeente invullen om duidelijk te maken dat ik niet verplicht ben tot een gebruiksvergunning. Die moet je hebben als er per dag gemiddeld minimaal vijftig bezoekers in je zaak zijn. Ik zou wíllen dat ik voortdurend zoveel klanten tegelijk in de winkel had! Maar elk jaar ontvang ik weer dezelfde brief. Althans: in Hengelo en Haarlem. In Utrecht heb ik hem nooit gekregen. Dat is ook zoiets: al die verschillen tussen gemeentes.

,,Als ondernemer moet je minstens een keer per kwartaal een vragenlijst van het Centraal Bureau voor de Statistiek invullen. Zij willen weten hoeveel en wat je verkoopt en dergelijke. Dat is verplicht: als ik het niet invul, krijg ik een boete. Terwijl ik er verder niets aan heb. Maar het kost me wel twee uur om die lijst in te vullen. Op de vraag, hoe wij onze goederen aanvoeren, vult een collega al jaren in `per kameel'. Om te kijken of iemand bij het CBS dat überhaupt opmerkt. Ze hebben nog nooit een reactie gehad.

,,Ik heb geen idee hoeveel extra kosten ik maak door nodeloze administratie. Het gaat steeds om kleine dingetjes, die per keer slechts een kwartier of half uur kosten, maar bij elkaar opgeteld veel tijd en energie in beslag nemen.

,,Wel heb ik pas nog 2.000 euro aan aannemerskosten gemaakt, met dank aan de brandweer. Bij een poging tot inbraak in een vestiging in Nieuwegein was een hek vernield. Het kon een week lang niet meer open. Uitgerekend toen kregen we een brief van de brandweer: we komen deze week controleren. Omdat het hek achter een nooduitgang stond, moest het per se open kunnen. Dus heb ik een aannemer ingehuurd die een week lang elke dag om acht uur 's morgens het hek kwam openzetten en na sluitingstijd weer kwam dichtmaken. En wat denk je? De brandweer is de hele week niet langsgeweest.

,,De hinder van Arbo-regels valt bij ons mee. Wel is het zo dat ons personeel zelf geen eten mag bereiden in de kantine. Als je een eitje wilt bakken, moet daar een professional voor komen opdagen. Wegens de hygiëne. Te zot voor woorden natuurlijk, ik kan toch niet in elke zaak waar drie man werken een kok neerzetten? Aan die regel houden wij ons dan ook niet. Nee, daar hebben we gelukkig nog nooit problemen mee gehad. Maar als ze daar een boete voor uitdelen, wil ik er wel een zaak van maken.

,,Laten we meer uitgaan van zelfregulering door ondernemers. In Utrecht werken we met acht andere ondernemers aan een proef met gezichtsherkenning van winkeldieven. Zodra een dief in de aangesloten zaken drie keer is opgepakt, krijgt hij een winkelontzegging bij alle acht. Wij hebben de gemeente tot samenwerking met ons weten te bewegen. Als je als winkelier inkomsten derft, onderneem je zelf wel wat. ''

***

`Er wordt met twee maten gemeten'

Irene van Rijn (45), vennoot bij accountants- en belastingadviesbureau Mazars Paardekooper Hoffman in Capelle aan den IJssel en lid van de commissie-Stevens.

,,Ondernemers moeten aan een enorme hoeveelheid voorschriften voldoen, die ook nog eens vaak worden gewijzigd. Dan bedoel ik niet alleen ons bedrijf, maar vooral onze klanten. Die zijn heel veel energie kwijt aan de meest uiteenlopende fiscale regeltjes. En inderdaad, dat is weer niet in ons belang. Je kunt als belastingadviseur wel zeggen `al die regeltjes, daar verdien ik aan', maar op een gegeven moment kun je dat gewoon niet meer aan cliënten verkopen. Met minder regels ben ik minder duur en verdien ik uiteindelijk meer. De commissie pleit naar Engels voorbeeld voor `nationale veranderingsmomenten', dat wil zeggen dat alle regels tegelijk worden veranderd op een ruim van tevoren aangekondigd moment.

,,Voorbeeld van een geldverslindende regel: als iemand zelfstandig zijn belastingformulier invult, moet dat vóór 1 april bij de fiscus worden ingeleverd. Schakel je een belastingadviseur in, dan krijg je uitstel tot maart van het volgende jaar. Maar de belastingdienst wil tussentijds wél tot drie keer toe een schatting van de uiteindelijke aanslag zien. Dat brengt driemaal kosten met zich mee. Waarom is één schatting niet genoeg?

,,Vanaf het boekjaar 2005 wil de overheid gaan werken met de International Financial Reporting Standards, een uitgebreidere vorm van verslaggeving van bedrijfsfinanciën. Die is ingegeven door alle boekhoudschandalen van de afgelopen jaren bij beursgenoteerde bedrijven. Nuttig, zeker – voor zulke bedrijven. Niet voor een klein familiebedrijf zonder beursnotering. Dat moet alleen maar extra kosten maken voor nóg uitgebreidere pensioenoverzichten van die paar werknemers die het heeft.

,,Minstens zo belangrijk als vereenvoudiging van regelgeving is goede communicatie van de overheid naar ondernemers. Ingewikkelde en dure regelgeving is één ding, maar als daarover slecht wordt gecommuniceerd, wordt de irritatie nog groter. Vorig najaar, nog voor de commissie-Stevens, beloofde staatssecretaris Van Gennip van Economische Zaken dat ondernemers niet meer zouden worden verplicht de inlevering van hun jaarrekening bij de Kamer van Koophandel bekend te maken in de Staatscourant. Vervolgens hoorden we een tijdlang niets. Wat bleek: Europese regelgeving verbood een abrupte afschaffing. Maar het ministerie hulde zich in stilzwijgen. Als ondernemer kom je met zo'n handelswijze niet weg. De overheid blijkbaar wel.

,,Erger nog dan alle onduidelijke wetten en voorschriften is de moeite die het kost om vergunningen te krijgen. Administratieve en fiscale regels zijn ballast, maar een niet-verkregen vergunning betekent vaak dat de oprichting van een bedrijf an sich niet doorgaat. Dat raakt ondernemers in het hart. Zo'n situatie ken ik van een cliënt van mij die zijn overslagbedrijf wil uitbreiden. Hij is gevestigd langs de snelweg A16. De milieudienst kwam op bezoek om de geluidsoverlast te controleren. `Meten jullie ook hoeveel herrie die snelweg produceert?' vroeg hij zich af. Er wordt met twee maten gemeten.''

***

`Het lijkt hier Oost-Europa wel'

Hans Onno van den Berg (58), directeur van de Vereniging van Schouwburg- en Concertgebouwdirecties.

,,Qua regeldrift lijkt Nederland het vroegere Oost-Europa wel. Daarvan dachten we altijd dat het uitblonk in bureaucratie en staatsbemoeienis, maar wij hebben hier een vergelijkbaar woud aan regelgeving opgetrokken.

,,Neem de zogeheten artiestenregeling. Die schrijft voor dat een buitenlands orkest- of dansgezelschap dat in Nederland optreedt, in loondienst moet treden bij het podium waar het speelt. Voor één optreden moet dus het hele gezelschap van soms tientallen mensen een loonverklaring invullen, inclusief kopieën van paspoorten etcetera. Vorig jaar hebben onze leden naar schatting 60.000 van die verklaringen moeten invullen. Je kunt je voorstellen wat voor administratieve rompslomp dat met zich meebrengt. Zoiets is slecht voor de Nederlandse cultuursector.

,,Een prachtig voorbeeld zijn ook de vergunningen voor vuurwerk. De Nederlandse Opera had laatst een uitvoering in de zaal. Daarbij brachten ze een klein papieren bootje met vuurwerk tot ontploffing. De goedkeuring voor dit vuurwerkgebruik moet door elke provincie waar ze optreden, opnieuw worden verleend. Hetzelfde gebeurt met reizende festivals. Zij moeten hun opstelling van de tenten – die natuurlijk niet verandert – laten goedkeuren door elke gemeente waar ze optreden. Waarom kan zoiets niet gewoon één keer worden goedgekeurd en dan worden doorgegeven aan andere gemeentes en provincies?

,,Overbodige regeltjes kosten onze leden – ruim honderdvijftig schouwburgen en concertgebouwen – jaarlijks miljoenen euro. Het Concertgebouw in Amsterdam bijvoorbeeld heeft fulltime iemand in dienst voor zaken als zo'n artiestenregeling.

,,Er gaat een ontmoedigende werking uit van al die voorschriften. Doordat alles is vastgelegd, voel je je als ondernemer zelf niet meer verantwoordelijk. `De overheid controleert het wel', denkt men. Het maakt lui.

,,Typisch is ook wat wij noemen creeping, het verschijnsel dat een lagere overheid een hogere overheid wil overtreffen in regelzucht. De Europese Unie bepaalt bijvoorbeeld dat iemand in een concertzaal tot een hoogte van drie meter mag werken met een ladder. Daarboven is een elektrisch bestuurd liftje verplicht. De Nederlandse overheid heeft daar 2,5 meter van gemaakt. Gevolg is dat je geen lamp meer kunt indraaien zonder lift.

,,Zulke regels zijn doorgeschoten. Werken is tegenwoordig gezonder dan thuiszitten. De meeste gevallen van arbeidsongeschiktheid ontstaan thuis, door sport, relationele stress of doordat iemand van het keukentrapje valt. Terwijl de werkplek helemaal is dichtgetimmerd.''

***

`Over de grens sta je als Nederlander 1-0 achter'

Albert de Jong (38), directeur van A. de Jong Groep in Schiedam en lid van de commissie-Stevens. Gespecialiseerd in klimaattechniek en gasverbrandingssystemen.

,,Als industrieel bedrijf hebben wij het meeste last van arbeidsrecht en milieu- en Arbo-wetgeving. Van de milieudienst moeten wij elk jaar een energieplan opstellen, dat aantoont op welke fronten we energie denken te gaan besparen. Voor een middelgroot bedrijf als dit, met 125 werknemers, is dat ondoenlijk. Met een energiebesparende tl-buis zijn de mogelijkheden wel zo'n beetje uitgeput. Zoiets is alleen zinvol bij een groot bedrijf als Shell.

,,Maar écht rare dingen gebeuren op Arbo-gebied. Ik moet stoelen van 500 à 600 euro voor mijn werknemers aanschaffen. Terwijl iedereen thuis gewoon op een barkruk zit. Is dat daar dan niet slecht voor je? En als ik een lampje wil vervangen, moet er gekwalificeerd personeel komen. Zoiets doe je thuis toch ook gewoon zelf?

,,Gemeente A hanteert ook weer strengere brandpreventieregels dan gemeente B. Schiedam is bijvoorbeeld minder streng dan Amsterdam, waar we nu een project hebben. In de ene gemeente is het voldoende als je bij een vluchtroute zo'n groen bordje ophangt met `Uit' erop, terwijl de ander zegt: `De kans bestaat dat je net Japanse gasten langs hebt, die dat niet kunnen lezen, dus moet er ook zo'n rennend poppetje bij'.''

,,MKB Nederland heeft becijferd dat de administratieve lasten per werknemer per jaar gemiddeld 3.500 euro bedragen. Bij ons komt dat neer op ruim vier ton, waarvan een flink deel door hinderlijke regels komt. Dat is niet alleen slecht voor ons, maar voor de gehele Nederlandse economie, want ons bedrijf verschaft indirect ook een paar honderd andere mensen werk.

,,Ik kan nog hele waslijsten opnoemen. Wij hebben een apparaat waarmee je spijkers in beton kunt schieten, een spijkerpistool. Dat gebruiken we om leidingen in nieuwbouw te bevestigen. Veiligheidsvoorschriften bepalen dat zo'n apparaat in een explosiebestendige ruimte moet worden bewaard. Dat is een investering van 6.000euro, terwijl dat pistool daar bijna nooit wordt opgeslagen omdat het voortdurend op bouwlocaties ligt.

,,Ik ben stinkend jaloers op wat er in de Verenigde Staten allemaal mag. Wij hebben een belang in een bedrijf in Amerika. Ze lachen me altijd uit over al onze overbodige regeltjes. De collega's in de VS hoeven niet, zoals wij, elk jaar al hun meetmiddelen te laten keuren. Ons kost dat duizenden euro. Ook mogen zij op hun terrein proeven doen met gas, die misschien wat luchtvervuiling opleveren, maar wel bijdragen aan de ontwikkeling van milieubesparende technieken. Hier staat meteen de provincie op de stoep. Natuurlijk is zoiets als ontslagbescherming in Amerika té liberaal geregeld, maar in Nederland zijn we weer roomser dan de paus. Zodra je als ondernemer de grens overgaat sta je met 1-0 achter.

,,De commissie-Stevens is een goed initiatief. Daarom heb ik er ook zitting in genomen. In plaats van ambtenaren zijn het nu ondernemers die de aanbevelingen doen. Wij hebben praktijkervaring en weten dus wat er speelt. Als de regelgeving zelf nu ook nog meer aan de branches wordt overgelaten, ben ik al een stuk tevredener. Dan ontstaat zelfregulering. Nu worden ondernemingen te veel over één kam geschoren.''

    • Mark Schenkel