Kabbalah is niet voor amateurs

Vergeet de sterren met hun polsbandjes: kabbalah is een complexe en serieuze zaak.

Op een cursus in Utrecht leert een rabbijn je de joodse geschriften anders te lezen.

Madonna of the U.S. wins Best International Female Artist at the Brit Awards at the Earls Court Arena in central London February 15, 2006. REUTERS/Kieran Doherty REUTERS

Tien cursisten zitten in een zaaltje in een groot woonhuis. Op tafel ligt de bijbel en een boek met de titel ‘Inleiding in de kabbalah’. De 81-jarige Dinnie had zich thuis alvast voorbereid op de cursus met dezelfde naam. Hier lijkt kabbalah, uitgesproken met de klemtoon op de laatste lettergreep, verre van trendy. Het grootste deel van de groep is ouder dan zestig. En niemand draagt het rode koordje om de linkerpols waarmee ‘kabbalisten’ als Madonna, Britney Spears en Demi Moore het kwaad proberen af te zweren.

Volgens de website van het Kabbalah Centrum waar deze sterren hun lessen volgen – of volgden, want Britney Spears zou alweer over haar flirt met kabbalah heen zijn – geeft kabbalah inzichten in ‘de geheimen van het universum’. Kabbalah vertelt over de zin van het leven: waarom ben ik geboren? Waarom overkomen sommige dingen mij? En wat is mijn toekomst? De antwoorden zouden te vinden zijn door de joodse geschriften anders te lezen. Achter iedere letter, woord, cijfer en accent zou een diepere, goddelijke betekenis zitten die je helpt om jouw rol in de kosmos te bepalen.

De 64-jarige rabbijn dr. Tzvi Marx is onze leermeester tijdens deze ontdekkingstocht. De woorden waarmee hij de les opent, klinken dan ook opmerkelijk: „Ik houd niet van kabbalah. Ik heb een afkeer van vage new age spiritualiteit, maar kabbalah is ‘in’ en ik krijg er steeds meer vragen over, dus vond ik dat ik het moest aanpakken.”

Rabbijn Marx wil van zijn cursisten geen kabbalisten maken. „Uitleggen wat de kabbalah is en wat de verschillende stromingen en ideeën zijn, is al genoeg lesstof”, vertelt hij met een Amerikaans accent. „Om echt kabbalist te worden, zijn jaren van studie nodig, met intensieve begeleiding.”

De vraag schiet door mijn hoofd of ‘kabbalist’ Britney Spears ook dagen zat te zwoegen op teksten uit de Zohar, een belangrijk boek van de kabbalah. Het lijkt me onwaarschijnlijk. Zelfs deze inleiding, waar geen enkele voorkennis voor werd gevraagd, is voor een leek soms moeilijk te volgen. Termen als mitswot, talmoed en tenach vliegen door de zaal.

Maar ik lijk de enige die steeds glaziger gaat kijken. De meeste deelnemers volgen al langer lessen bij de B. Folkertsma Stichting voor Talmudica in Hilversum, waar de cursus gegeven wordt. Volgens rabbijn Marx, die ook directeur van de stichting is, is het een van de weinige organisaties in Nederland waar niet-joden cursussen kunnen volgen over de joodse religie.

De enige met een keppeltje, naast de rabbijn, is de 80-jarige Foppe. Hij had een joodse moeder, vertelt hij, maar werd christelijk hervormd opgevoed. Vier jaar geleden koos hij voor het joodse geloof. „Ik heb nog heel veel te leren”, zegt hij. „Tijdens een zomer een paar jaar geleden heb ik over kabbalah gelezen. Terwijl ik las, dacht ik soms dat ik het begreep, maar zodra ik het boek dichtsloeg, was het allemaal weer weg. Toen ik hoorde over de cursus dacht ik: dit is mijn kans.”

De 30-jarige Ruth, de jongste van de groep, is naar de Folkertsma Stichting gekomen omdat ze waarschijnlijk joodse voorouders heeft. Ook heeftt „het geheimzinnige en het mystieke rondom de kabbalah” haar nieuwsgierig gemaakt. „Dat Madonna kabbalist is, spreekt me juist totaal niet aan. Het centrum in Los Angeles waar zij haar lessen heeft gevolgd, is een commerciële instelling die alleen maar bezig is met geld verdienen.”

Ook rabbijn Marx is niet te spreken over de trend onder de beroemdheden. „Ze maken een complexe en serieuze zaak compleet belachelijk. Wat daar gebeurt is allemaal erg oppervlakkig. En er zijn wel bepaalde stromingen in de kabbalah waarbij zo’n polsbandje wordt gedragen, maar de sterren doen het enkel omdat ze het er exotisch vinden uitzien.”

In de lessen in Hilversum wordt de kabbalah op een nuchtere en niet zweverige manier benaderd, verzekert de rabbijn. En juist daarom zeggen Jan (70) en zijn vrouw Rie (64) naar de cursus te zijn gekomen. „Uit de joodse geschriften kan je van alles halen”, zegt Jan. „We willen de waarheid achter de joodse teksten weten.” Na afloop van de les discussiëren ze er thuis over verder. Rie: „Het is niet altijd ‘ja en amen’.”

Voor inlichtingen over cursussen kabbalah, zie:www.folkertsmastichting.nl

    • Elles van Gelder