Was achterhouden DNA-spoor opzet of onbegrip?

Door de uitzending van Netwerk is de zaak-Nienke weer actueel. De geloofwaardigheid van het OM en de rechterlijke macht staat ter discussie. Zeven vragen.

Nienke K. werd ruim vijf jaar geleden verkracht en vermoord in het Beatrixpark in Schiedam. Al snel was er een verdachte, Cees B., die het misdrijf ook bekende, al trok hij die bekentenis later weer in. Hij werd veroordeeld tot achttien jaar gevangenisstraf en tbs. Hij kwam vrij toen de echte dader, Wik H., zich meldde.

Dat was vorig jaar. Het College van Procureurs-Generaal en de rechterlijke macht onderzoeken hoe de rechters zich zo hebben kunnen vergissen, maar hun conclusies zijn nog niet bekendgemaakt. Afgelopen maandag meldde de actualiteitenrubriek Netwerk dat het openbaar ministerie (OM) en het Nederlands Forensisch Instituut (NFI) cruciaal DNA-bewijs in de zaak zouden hebben achtergehouden.

Waarom is er nu een affaire?

De kern is niet hoeveel DNA-sporen er wel of niet gevonden zijn. En welke daarvan wel of niet bruikbaar waren. De kern is: heeft het OM, of het NFI, inderdaad welbewust cruciale informatie voor de gang van het proces achtergehouden voor de verdediging en voor de rechters.

Waarom zou het OM dat hebben gedaan?

Een van de redenen zou de zogenaamde `tunnelvisie' bij de opsporende instanties zijn, een discussie die al langer speelt. Het OM en de politie zouden te veel aanlopen achter een vermeende dader en niet meer ontvankelijk zijn voor eventuele ontlastende informatie. Volgens hoogleraar rechtspsychologie Peter van Koppen is dat de afgelopen jaren sterker geworden door de toenemende druk van de politiek op het OM om zaken tot een oplossing te brengen. Het OM is zich, zegt Van Koppen, steeds meer gaan gedragen als crime fighter en niet als de onafhankelijke magistratelijke instelling die het alleen om de waarheidsvinding zou moeten gaan.

Wat zegt het OM nu over de zaak-Nienke?

Henk Brouwer, voorzitter van het College van PG's, de hoogste baas van het OM, ontkent dat de rechters en de verdediging cruciale informatie is onthouden. Maar hij sluit niet dat er bij het NFI, dat voor justitie het DNA-onderzoek uitvoerde, meer informatie voorhanden was, die niet in de strafzaak gebruikt zou zijn. Dat materiaal zou betrekking hebben op het DNA-materiaal dat onder meer

gevonden is op de schoenveter waarmee het tienjarige meisje Nienke werd gewurgd.

Heeft het NFI dan informatie achtergehouden?

Daarover zal volgende week waarschijnlijk uitsluitsel komen, als minister Donner (Justitie) een reconstructie van de gebeurtenissen naar de Tweede Kamer stuurt. Mogelijk wordt ook het onderzoek van het College van procureurs-generaal dan openbaar. Dan moet ook duidelijk worden wat het NFI aan het OM heeft verteld over de verschillende DNA-profielen, en wat het OM vervolgens met die informatie heeft gedaan. Ook zal dan duidelijk moeten zijn welke informatie in de strafzaak gebruikt is, en of de afweging juridisch zuiver is geweest.

Hebben de rechters hun werk goed gedaan?

Ook die vraag is nu weer actueel. Hans Crombag, emeritus hoogleraar rechtspsychologie, vindt dat de rechtbank en het gerechtshof zelfstandig meer onderzoek hadden moeten laten doen. Er waren vanaf het begin van de zaak twijfels over het DNA-materiaal. Crombag zegt dat er binnen de rechterlijke macht onvoldoende zelfkritiek is. Hij pleit voor een onafhankelijke toezichthouder, zoals de Britse Criminal Cases Review Commission.

Waarom zegt minister Donner (Justitie) nu dat de rechter al het beschikbare DNA-materiaal ter beschikking heeft gekregen?

Dat is nu het officiële standpunt van justitie. Maar het rapport van het College van PG's en de informatie die de bewindsman volgende week naar de Kamer stuurt, kan daar belangrijke nuanceringen in aanbrengen. Donner, als politiek verantwoordelijke voor het OM, heeft dan veel uit te leggen aan de Tweede Kamer.

Wat kan er de komende dagen verwacht worden?

Antwoord op een aantal cruciale vragen. Heeft het OM nou wel of geen informatie achtergehouden? Of het NFI heeft dat gedaan? Of heeft het OM de interpretatie van het NFI niet willen overnemen en de gegevens verkeerd gewogen? En wat waren daarvan dan de redenen? Die veronderstelde `tunnelvisie' van het OM? De wetenschappelijke betrouwbaarheid van het DNA-materiaal? Of te ver doorgevoerde bureaucratie?