`Misverstanden' over de islam in India

In India staan islamitische `rechtbanken' en fatwa's van moslimgeestelijken ter discussie na enkele controversiële zaken. Een islamitische deskundige spreekt van `onbegrip'.

Rani is 25 jaar, verlaten door haar man en verstoten door haar schoonfamilie. Drie van haar vier kinderen mag zij niet meer zien. Haar man wil eigenlijk ook het vierde, het jongste, bij haar weghalen.

En waarom?

Ruim twee jaar geleden verkrachtte haar schoonvader haar. Rani is afkomstig uit Muzaffarnagar, een plaats in de Noord-Indiase deelstaat Uttar Pradesh. Aanvankelijk verzweeg Rani de verkrachting maar na een half jaar besloot zij de zaak toch voor te leggen aan een maulvi, een voorganger in de lokale moskee. Over de dader liet de maulvi zich niet uit, maar hij oordeelde wel dat zij haram, verboden terrein, was geworden voor haar man. Zijn fatwa, decreet, luidde vervolgens: je moet het huis van je man verlaten. En zo geschiedde.

Het relaas van Rani is recentelijk in de openbaarheid gebracht, nadat een soortgelijke zaak, de Imrana-affaire, deze zomer dagelijks het nieuws in India domineerde. Van alle kanten is geschokt gereageerd op de brute wijze waarop sommige verkrachtingsslachtoffers in de moslimgemeenschap zijn behandeld.

In India groeit de angst dat mosliminstanties hun invloed proberen te vergroten. Die zouden uit zijn op de `talibanisering' van de gemeenschap van meer dan 140 miljoen mensen.

Twee weken geleden gaf de Darul Uloom in Deoband, het orthodoxe islamitisch centrum in Noord-India en inspiratiebron voor de Afghaanse Talibaanbeweging, een fatwa uit waarin hij moslimvrouwen verbood om zich kandidaat te stellen in verkiezingen. En als ze toch deelnamen, dan moesten ze het gesluierd doen.

Het rumoer rond de fatwa's heeft ertoe geleid dat een advocaat in New Delhi bij de Hoge Raad een petitie heeft ingediend. Daarin stelt hij dat de Darul Qaza's, een soort islamitische `rechtbanken', het officiële juridische systeem van India ondermijnen. Een Darul Qaza – er zijn er enkele honderden – is een college waar Indiase moslims naar toe gaan voor familierechtelijke geschillen. Naar aanleiding van de petitie vraagt de Hoge Raad zich nu af wat precies de status is van de Darul Qaza's en of ze niet in strijd zijn met de `constitutionele geest' van India. Een officieel onderzoek staat op de rol.

In zijn kantoor op de Amity Universiteit in New Delhi schudt professor Tahir Mahmood, eminent jurist en islamoloog, zijn hoofd bij zoveel ,,onbegrip'''. Hij wil eerst even iets rechtzetten. De fatwa's ten aanzien van Imrana en Rani hadden nooit mogen worden uitgegeven door een maulvi. ,,Het probleem in India is dat elke moslim met een lange baard die naar de moskee gaat denkt dat hij fatwa kan uitgeven. Een fatwa is bovendien niet meer dan een uitleg van islamitisch recht volgens de persoon die hem uitgeeft. Ze geven tegenwoordig overal fatwa's voor uit, ook met betrekking tot zaken waarvan ze geen verstand hebben of die buiten het islamitisch recht vallen.''

Maar er zijn nog meer misverstanden, doceert hij. De fatwa's van de geestelijken hebben niets te maken met het functioneren van de Darul Qaza's. En niemand heeft ooit gezegd dat Darul Qaza's rechtbanken zijn. Het zijn volgens hem fora waar twee partijen vrijwillig een familierechtelijk geschil (erfenis, scheiding, alimentatie) voorleggen.

Mahmood zegt: ,,Deze eeuwenoude praktijk bestaat sinds de komst van de islam in India. Je ziet het ook terug bij andere gemeenschappen. Ook hindoes hebben het recht om familiedisputen volgens hun eigen regels af te handelen, daarvoor hoeven ze niet naar een burgerrechter.'' De bevoegdheid van moslims om familiezaken volgens islamitisch recht op te lossen, is bovendien vastgelegd in de Muslim Personal Law Act van 1937.

De jurist verwijst naar de praktijk in het Westen, waarbij echtparen de mogelijkheid hebben om een scheiding via een bemiddelaar af te handelen, vaak een vlottere en goedkopere methode dan een gang naar de rechtbank. ,,De Darul Qaza is gratis en snel. Het besluit moet binnen zes maanden vallen, maar meestal valt die al binnen twee maanden. Wanneer beide partijen de beslissing accepteren kan die vervolgens door de burgerrechter officieel worden bevestigd.'' Onlangs werd overigens bekend dat in India zo'n 35 miljoen rechtsdossiers nog altijd op behandeling liggen te wachten bij de rechtbanken en gerechtshoven. Een gemiddelde echtscheidingsprocedure kan in India bovendien zo'n jaar of tien duren.

Een Darul Qaza is letterlijk `het huis waar geschillen worden opgelost'. De qazi, die daarvoor een jarenlange opleiding heeft gevolgd, is de arbiter. Hoewel de Darul Qaza zich alleen maar met familierecht bezig houdt, is het geen shari'arechtbank, legt Mahmood uit. Shari'arechtbanken zijn overheidsinstellingen, onderdeel van het juridisch systeem in moslimlanden. Wat onder shari'aregelgeving valt, wijkt bovendien van land tot land af. ,,In Saoedi-Arabië valt ook het strafrecht onder de shari'a. De Darul Qaza is typisch Indiaas. De qazi zal een verkrachtingszaak altijd doorverwijzen naar de burgerrechter.''

De All-India Muslim Women Personal Law Board, een organisatie die strijdt voor een betere positie van vrouwen binnen het islamitisch recht, is echter kritisch over het functioneren van de Darul Qaza's. Daarom heeft de vrouwenorganisatie zelf Darul Qaza's opgezet, waar de qazi's meer oog hebben voor het standpunt van vrouwelijke partijen. ,,Vrouwen, zeker op het platteland, weten vaak niet wat hun rechten zijn. Hierdoor willen beslissingen nog wel eens in het voordeel van de mannen uitvallen'', zegt Shaista Ambar, president van de organisatie.

Zij zegt ook te zien dat de mullahs op het platteland zich met steeds meer zaken bemoeien. ,,Een vrouw die geen kennis heeft van de koran zal snel het woord van een mullah of maulvi geloven, ook al valt diens uitspraak ten nadele van haarzelf uit. Volgens de koran mag ook de vrouw haar stem verheffen tegen onrecht. Wij willen dat ze zich daar bewust van worden.''

    • Philip de Wit