Kabinet maakt omroep ziek

Mediawoordvoerders in de Tweede Kamer hoorden gisteren een dag lang programmamakers, onafhankelijke producenten, omroepbazen, vakbondsbonzen, cultuurpauzen en wetenschappers aan om hun mening te horen over de plannen van het kabinet met de publieke omroep. Het resultaat van die marathonzitting kan in één woord worden samengevat: killing.

Zelfs KRO-voorzitter Frans Slangen, die steeds werd beschouwd als aanhanger van het plan van staatssecretaris Medy van der Laan, noemde de regeringsvoornemens onuitvoerbaar.

Harm Bruins Slot, voorzitter van de raad van bestuur van de publieke omroep, typeerde het kabinetsplan als een ,,lekke bal''. Ik onderschrijf die metafoor. Er moet een nieuwe bal komen. Want het huidige plan vormt een bedreiging voor twee zaken die mij zeer na aan het hart liggen: persvrijheid en werkgelegenheid.

Allereerst de belangrijkste: de persvrijheid. De afgelopen maanden hebben een beschamende vertoning te zien gegeven. Kabinetsleden en parlementariërs die zich bemoeiden met het bestaansrecht van specifieke programma's (Kopspijkers, Zembla, NOVA, Buitenhof). Als dat gebeurt in Azerbajdzjan of Armenië is het ernstig, maar niet verbazingwekkend. In Nederland is het ernstig én verbazingwekkend.

Maar het zal nog veel erger worden. VARA-voorzitter Vera Keur waarschuwde tijdens de hoorzitting voor een veel te grote directe invloed van de overheid op de programmering. Ik deel die angst nu wij straks, als D66, VVD en CDA hun zin krijgen, te maken krijgen met een politiek benoemde raad van bestuur die de macht over de (veel te krappe) financiën krijgt.

En dan de werkgelegenheid. In een andere functie, als eindredacteur van het radioprogramma De Ochtenden heb ik daar dagelijks mee te maken.

Daarbij treft het mij dat wij als programmamakers voortdurend overstelpt worden met een koesterende verbale liefde van parlementariërs en kabinetsleden. Bezuinigingen, herstructureringen, nieuwe wetgeving, het zijn zwaarden van Damocles die al decennialang boven de publieke omroep hangen. Maar, wordt er steevast bij gezegd, programmamakers mogen niet de dupe worden!

Helaas blijft het bij woorden. In de praktijk zijn programmamakers en technici steeds de eerste slachtoffers van iedere koerswijziging. Zij verliezen hun banen, hun contracten worden niet verlengd, hun budgetten kalven voortdurend af en programma's die ze met liefde hebben ontwikkeld worden door een welhaast ondoorgrondelijke macht steeds onder hun ogen weer afgebroken. Dat dreigt nu weer te gebeuren. Het kabinetsplan zal leiden tot het verlies van vele honderden banen en nu al raad ik jonge medewerkers aan om tijdig uit te kijken naar vervangende werkgelegenheid.

Het afgelopen jaar zijn al programma's slachtoffer geworden van bezuinigingen, ondanks beloftes dat zij ontzien zouden worden. En de profileringsdwang die het kabinet de omroepverenigingen wil opleggen (de KRO wees katholiek en de VPRO wees, met de puntjes tussen de letters, vrijzinnig protestant?) zal onvermijdelijk leiden tot meer overheadkosten en dus minder geld voor programma's. Omroepverenigingen moeten namelijk zieltjes winnen als zij zendtijd en budget willen behouden. Wie de meeste leden heeft krijgt de meeste zendtijd.

Nu is dat niet zo. Een A-omroep moet 300.000 leden hebben, maar is dan ook verzekerd van een plaats in het bestel. ,,Als de kabinetsplannen doorgaan, houdt de ledenwerving nooit op'', zei BNN-voorzitter Laurens Drillich gisteren. ,,Omroepverenigingen worden dan wervingsmachines.'' Ik heb het hem in de wandelgangen van de Tweede Kamer gevraagd: medewerkers van BNN waren meer dan de helft van hun tijd kwijt aan ledenwerving toen de omroep een jaar geleden voor overleving streed.

Het plan van het kabinet lost problemen binnen de coalitie op, maar veroorzaakt bij de publieke omroep alleen maar problemen. Het is een heksenbrouwsel van compromissen, een elixer dat de patiënt zwak, ziek en misselijk achterlaat.

Kees Schaepman is voorzitter van de Nederlandse Vereniging van Journalisten.

    • Kees Schaepman