Israël moet Hamas anders benaderen

Hoe verdacht en gewantrouwd de Israëlische premier Sharon bij de Palestijnen en elders ook is, door zijn politiek zijn de Palestijnen nu gedwongen zelf initiatieven te ontplooien, betoogt Salomon Bouman.

Premier Sharon is alom geprezen voor zijn moedige besluit een einde te maken aan Israëls civiele en militaire aanwezigheid in de strook van Gaza. Beslist niet minder dramatisch is zijn instemming om een belangrijke militaire paragraaf te schrappen uit het Israëlisch-Egyptische vredesverdrag, gesloten in 1979. De Egyptische president Anwar Sadat zette toen zijn handtekening onder de veiligheidseis van Likud-premier Menahem Begin dat de aan Egypte over te dragen Sinaï-woestijn volledig zou worden gedemilitariseerd. Daaraan is afgelopen donderdag formeel een einde gekomen.

De Knesset heeft de legering van 750 Egyptische militairen aan de Egyptische kant van de strook van Gaza goedgekeurd. Volgens Israëlische bronnen heeft Sharon in een geheim militair protocol zelfs veel verdergaande militaire concessies aan Egypte gedaan. Egypte zal acht helikopters langs de grens met Gaza kunnen inzetten. De Egyptische marine zal patrouilleren langs de kuststrook van Gaza tot nabij de Israëlische stad Ashkelon.

Voor het aanleggen van kleinere Egyptische marinevaartuigen heeft Sharon ook ingestemd met de bouw van een driehonderd meter lange pier nabij Rafah in de Middellandse Zee. Het is curieus dat Sharon het Egyptische opperbevel de beveiliging van Israël tegen Hamas en de Islamitische Jihad vanuit de Sinaï-woestijn en vanuit de zee toevertrouwt. Zijn lange militaire carrière heeft immers in het teken gestaan van de strijd tegen Egypte.

Wat bezielt hem? Hoe valt de ontruiming van Gaza te rijmen met deze Egyptische rol? Er is slechts één antwoord op deze vragen mogelijk: Sharon heeft een strategische beslissing genomen om het conflict met de Palestijnen te beëindigen. Zou dat niet het geval zijn dan kan de nieuwe Egyptische militaire aanwezigheid langs Israëls grenzen in het geval van hernieuwde strijd tussen Israël en de Palestijnen op grote schaal het Israëlische opperbevel hoofdpijn bezorgen. De Egyptische sympathie gaat ongetwijfeld uit naar de Palestijnen. (Het hoofd van de Israëlische militaire inlichtingendienst, generaal Aharon Ze'evi heeft volgens Israëlische bronnen gewaarschuwd tegen Sharons concessies aan Egypte.)

Het Midden-Oosten blijft een bron van verrassingen, zelfs voor diegenen die zich tot de kenners rekenen. Dat de als terrorist gedoodverfde premier Menahem Begin vrede met Egypte zou sluiten werd onmogelijk geacht. Dat geldt ook voor de vredesdialoog tussen premier (generaal) Yitzhak Rabin met de PLO van Yasser Arafat. En nu verrast Sharon, de generaal van de Libanese oorlog en andere militaire acties met veel doden aan Palestijnse en Egyptische kant. Het is even wennen. Na de ontruiming van Gaza en een viertal nederzettingen in het noordelijke deel van de Westelijke Jordaanoever heeft hij gezegd dat meer nederzettingen in Judea en Samaria zullen worden ontruimd.

Aan het passeren van de Palestijnse Autoriteit komt ook een einde. Geen unilaterale acties meer, zoals in Gaza, maar overleg met premier Mahmoud Abbas. Daarvoor is, in de context van de machtsstrijd in Likud tussen Sharon en zijn uitdager, ex-premier Benjamin Netanyahu, politieke moed nodig. Sharon schopt opnieuw heilige huisjes omver. Nog meer nederzettingen van de kaart in het beloofde land? ,,Sharon verdeelt Jeruzalem'', chargeert Netanyahu, die zich als de leider van het nationalistisch-religieuze front van weigeraars opwerpt.

Om de rol van `redder des vaderlands' te spelen trad Netanyahu, weliswaar op het laatste moment, als minister van Financiën uit de regering Sharon. Geloofwaardig of niet, Netayanhu is een geduchte uitdager van de politiek veel behendiger Sharon.

De ontruiming van Gaza heeft een opvallend snel verloop gehad. De kolonisten hebben het niet tegen Sharons daadkracht kunnen bolwerken. In meerderheid stond en staat het Israëlische volk achter hem. In zijn partij zou Sharon het tegen Netanyahu kunnen afleggen, daarbuiten is hij nummer één.

Het effect van de ontruiming van Gaza heeft daarom de potentie van een oerknal in de Israëlische politiek. Als Sharon Likud niet naar zijn hand kan zetten heeft hij de optie een nieuwe Centrum-partij te vormen en/of op algemene verkiezingen in het begin van 2006 aan te sturen.

Welke kant het ook opgaat, het debat zal gaan over de Palestijnse kwestie. Evenals ten tijde van premier Rabins handdruk met de Palestijnse leider Yasser Arafat staat Israël op een kruispunt van wegen. De eerste grote barricade naar een vergelijk met de Palestijnen is genomen. Sharon heeft met de ontruiming van Gaza de kolonisten weten te marginaliseren. Hij heeft een politieke opening naar een vergelijk met de Palestijnen gecreëerd.

Dat wil niet zeggen dat hij voor de Palestijnen een zacht eitje is. Integendeel, Sharon bijt zich vast in de grote nederzettingenblokken op de bezette Westelijke Jordaanoever en biedt Israël een omstreden veiligheid achter een muur/hekwerk op Palestijns gebied. Maar, en dat is nieuw uit zijn mond, als de Palestijnen aan Israëls veiligheidsvoorwaarden voldoen – Hamas en de Islamitische Jihad ontwapenen – is alles volgens de routekaart bespreekbaar.

Deelname van Hamas aan de Palestijnse verkiezingen volgend jaar kan een eerste stap zijn naar Palestijnse tegemoetkoming aan Sharons eisen. Zelfs als ontwapening van Hamas onhaalbaar is, betekent deelname van deze organisatie aan het Palestijnse politieke proces dat Hamas in een pragmatische richting koerst. Een dergelijke ontwikkeling vereist dan ook een andere Israëlische benadering van Hamas. De Amerikaanse diplomatie is Israël al een slag voor. Amerikaanse diplomaten schuwen Hamas niet meer.

Hoe verdacht en gewantrouwd Sharon bij de Palestijnen en elders ook is, door zijn politiek zijn de Palestijnen nu gedwongen zelf initiatieven te ontplooien. Dat is tevens een aspect van een potentiële vredeskans waarvan Sharon bij voorbaat de diplomatieke vruchten – zoals toenadering tot Pakistan – plukt.

Salomon Bouman was correspondent in Israël voor NRC Handelsblad.