In veel gemeenten kiest partij eigen gezicht

Deze week is in Rotterdam bij verschillende politieke partijen de strijd begonnen tussen kandidaten voor het lijsttrekkersschap. `Wij hebben bij de PvdA nu geen natuurlijke kandidaat'.

PvdA-raadslid Els Kuijper was er, lijsttrekker bij de vorige, dramatisch verloren gemeenteraadsverkiezingen in Rotterdam. Hans Kombrink was er, die toen wethouder was. Maar ook Sjef Siemons, één van de twee kandidaat-lijsttrekkers van Leefbaar Rotterdam, was afgelopen weekeinde bij het eerste lijsttrekkersdebat van de PvdA in Rotterdam. En één van de twee kandidaat-lijsttrekkers van de VVD was er, Kees de Gruiter. Hij was gekomen ,,om de kunst af te kijken'', zei hij.

In Rotterdam zijn de gemeenteraadsverkiezingen van maart volgend jaar deze week begonnen – met de verkiezingen van lijsttrekkers. Zaterdagmiddag vond in Café Floor aan het Schouwburgplein het eerste PvdA-lijsttrekkersdebat plaats. Gisteravond gingen bij de VVD de kandidaten Kees de Gruiter en huidig fractieleider George van Gent op het Westelijk Haventerrein met elkaar in debat. Alleen Leefbaar Rotterdam organiseert geen debatten. Totdat Sjef Siemons zich kandidaat stelde tegenover wethouder Marco Pastors, was die partij niet van plan de lijsttrekker te kiezen.

Lokale lijsttrekkersverkiezingen zijn nieuw. Alleen bij D66 kozen de leden altijd al hun lijsttrekker. Bij andere partijen werden ze voorgedragen door het bestuur. Het CDA-bestuur in Rotterdam heeft dat wéér gedaan, ook al heeft behalve PvdA en VVD ook het CDA de afgelopen jaren met een aanpassing van het reglement lokale lijsttrekkersverkiezingen mogelijk gemaakt: het mag, maar het hoeft niet.

Maaar lokale CDA-afdelingen hebben ,,weinig belangstelling'' voor lijsttrekkersverkiezingen buiten een voordracht van het bestuur om, aldus een woordvoerder van de partij. Bij het CDA in Rotterdam is het grootste verschil met de vorige gemeenteraadsverkiezingen dat lijsttrekker Leonard Geluk, tevens wethouder, zich op campagne laat bijstaan door Arjan Erkel. De in Dagestan ontvoerde medewerker van Artsen zonder Grenzen wil CDA-raadslid worden in Rotterdam.

Het besluit van de VVD om ,,voor het eerst in de geschiedenis'' de lijsttrekker te laten kiezen door de leden ,,past in onze partijvernieuwing'', zegt Egbert-Jan Schutte van het VVD-bestuur in Rotterdam: ,,Als de lijsttrekker wordt gekozen door de leden, heeft hij een groter mandaat. En het is democratischer, ook omdat je op deze manier meer mensen een kans geeft.''

De liberale kandidaat-lijsttrekkers voeren twee weken campagne, dan volgen twee weken waarin de leden per post, e-mail of telefoon hun stem mogen uitbrengen. De gekozen lijsttrekker mag vervolgens meebeslissen over de kandidatenlijst voor de gemeenteraad (Egbert-Jan Schutte: ,,Als de lijsttrekker zegt: met die persoon kan ik niet langer dan een uur in een kamer zitten, dan wordt daar rekening mee gehouden'') en over het concept-verkiezingsprogramma. Volgens het VVD-partijbureau zijn er inclusief Rotterdam zeven gemeenten die lijsttrekkersverkiezingen organiseren, variërend van Alkmaar tot Reinerswaal.

Met (tot nu toe) 45 aanmeldingen bij het partijbureau is de PvdA koploper op het gebied van lokale lijsttrekkersverkiezingen. Bij deze partij vinden de verkiezingen dan ook plaats in navolging van de landelijke lijsttrekkersverkiezing in 2002, toen Wouter Bos het won van Jeltje van Nieuwenhoven en Klaas en Jouke de Vries. Net als bij de VVD heeft ook de aanstaande PvdA-lijsttrekker invloed op de kandidatenlijst en het verkiezingsprogramma.

Maar hoewel dus veel lokale PvdA-afdelingen lijsttrekkersverkiezingen organiseren, zijn de ogen in de partij gericht op de PvdA in Rotterdam. Daar leed de partij door toedoen van Pim Fortuyn in 2002 de grootste nederlaag in haar geschiedenis en moest de PvdA vervolgens het college overlaten aan een zero tolerance-coalitie van Leefbaar Rotterdam, CDA en VVD.

In Rotterdam debatteerden zaterdagmiddag maar liefst vier PvdA-kandidaten: Tweede-Kamerlid Peter van Heemst, Dominic Schrijer (de deelgemeentebestuurder die bekend werd met zijn pleidooi voor een andere spreiding over de stad van kansarme nieuwkomers), PvdA-fractieleider Bert Cremers en het jonge, spraakmakende gemeenteraadslid Matthijs van Muijen.

Waarom zijn er in Rotterdam zoveel belangstellenden voor de lijsttrekkersverkiezingen? Volgens Bert Cremers ,,omdat wij drie jaar geleden van de kiezers op onze lazer hebben gehad''. Bert Cremers: ,,We zijn gedwongen geweest na te denken over vernieuwing. Dan krijg je automatisch meer levendigheid in een partij.''

Peter van Heemst: ,,Als je in de oppositie zit, is er ook geen natuurlijke lijsttrekkerskandidaat, zoals een wethouder.'' Van Heemst, Kamerlid sinds 1991, meldde zich pas twee dagen vóór het sluiten van de termijn aan als kandidaat-lijsttrekker. ,,Er was sprake van dat Lodewijk de Waal (oud-topman van de FNV, red.) zich zou kandideren. Dan had ik gezegd: dat is een kandidaat waar we met z'n allen achter moeten gaan staan.''

Nu dat niet is gebeurd, organiseert de PvdA in Rotterdam de komende weken een aantal lijsttrekkersdebatten. Elke kandidaat heeft een website, stuurt mailings en heeft een flyer. Maar zaterdag noemden ze elkaar nog ,,collega-lijsttrekkers'', die ,,bondgenoten zijn'' in hun streven naar een ,,nieuwe linkse meerderheid''.

    • Gretha Pama