Held rechts Duitsland geeft politiek vleugels

De Duitse jurist Kirchhof maakt belastingen weer spannend nu zijn land zich opmaakt voor verkiezingen.

Hij is opeens overal. Op het partijcongres van de SPD, vorige week, lag zijn naam op ieders lippen. Zondagavond slokte hij een groot deel op van het tv-duel tussen kanselier Schröder en uitdaagster Merkel. Voor conservatieve Duitsers is hij een held, sociaal-democraten krijgen last van hun gal als ze alleen al zijn naam horen: Paul Kirchhof.

De Duitse verkiezingsstrijd draait al van meet af aan om economische vraagstukken, om de tanende slagkracht van een rijke verzorgingsstaat met achterstallig onderhoud en vijf miljoen werklozen. De Duitse `eco-race' heeft nu zijn spil gevonden: een partijloze hoogleraar, gespecialiseerd in familie- en belastingrecht. Ideeën over een nieuw belastingstelsel, afkomstig uit een studeerkamer in Heidelberg, geven de Duitse politiek opeens vleugels.

Paul Kirchhof is een belastingjurist met een missie. En zo praat hij dan ook. Met blijde blik verkondigt hij zijn boodschap. De beoogd minister van Financiën in een eventueel kabinet onder leiding van Angela Merkel (CDU) bruist van aanvalslust. ,,De kans die we nu hebben is uniek, die mogen we niet verspelen'', zei hij gisteren tegen buitenlandse journalisten. ,,Het is toch allemaal sensationeel. Ongelooflijk!'' Kirchhof maakt belastingen spannend en populair. ,,De staat kan alleen als weldoener geven wat hij eerst als boosdoener heeft genomen.'' Hij spreekt over een ,,eerzuchtig project'' waarmee in Duitsland een nieuwe ,,Gründerzeit'' zal aanbreken. Kirchhof heeft de aanstekelijke euforie van een marathonloper die nog aan de start moet verschijnen.

Kirchhof is niet naïef. Hij weet dat de Duitse staat diep in de schulden zit. Hij weet ook dat de criteria van het Europese Stabiliteitspact de speelruimte van een minister van Financiën beperken. En hij weet dat ingrijpende wijzigingen in het belastingstelsel tot protesten zullen leiden. Hij is zelfs bereid om toe te geven dat er misschien wel kleine fouten in zijn concept zitten waar hij nog geen weet van heeft. Maar op deze zonnige nazomerdag in Berlijn is kandidaat-minister Kirchhof niet voor donkere wolken vatbaar.

In zijn studeerkamer broedde Kirchhof jaren op een eigen variant van de flat tax. Hij wil naar een belastingstelsel met vier tarieven: 0, 15, 20 en – voor het leeuwendeel – 25 procent. In ruil daarvoor moeten de 418 belastingprivileges uit het Duitse belastingstelsel geschrapt worden. Eenvoudiger kun je het haast niet maken.

De Duitse belastingen moeten weer transparant worden. ,,Opdat iedere belastingbetaler het weer begrijpt en zijn overheid kan controleren.'' Maar bovenal moet het stelsel weer eerlijker worden. ,,In wezen gaat het om rechtvaardigheid.'' [Vervolg KIRCHHOF: pagina 13]

KIRCHHOF

'Ik ben geen droomprofessor'

[Vervolg van pagina 1] ,,Vooral mensen die geen goed advies krijgen en geen kapitaal bezitten willen we in de wet een materiële rechtvaardigheid garanderen; iedereen wordt belast naar de hoogte van zijn inkomen.'' Nu, impliceert Kirchhof, profiteren de hoge inkomens van de privileges, terwijl de lagere inkomens daarvoor boeten met een relatief hoog belastingtarief.

Voordat Kirchhof aan het eenheidstarief mag sleutelen, moet hij eerst het verkiezingsprogramma van CDU/CSU uitvoeren. Dat voorziet in een belastingvrije som van 8.000 euro per persoon, en een progressief tarief dat loopt van 12 tot 39 procent (nu 15 tot 42 procent). Volgens Kirchhof is daarmee tweederde van zijn visioen verwezenlijkt. ,,Als we dat halen ben ik een gelukkig mens en een aangemoedigd mens. Dan halen we dat laatste eenderde ook nog wel.''

Welke privileges moeten eraan geloven? Op den duur moeten ze allemaal verdwijnen. In de Duitse campagne bestaat enorme verwarring over Kirchhofs zwarte lijst. SPD en Groenen eisen `opheldering', Kirchhofs baas, Angela Merkel, draait om de hete brij heen. Kirchhof verwijst naar zijn boeken. Wel geeft hij een reeks voorbeelden van privileges die in de `eerste fase' moeten sneuvelen.

De privileges voor forenzen, voor nachtarbeiders en voor de bouwers van een eigen huis worden als eerste aangepakt. Het midden- en kleinbedrijf moet eraan wennen dat er minder snel afgeschreven kan worden. Filmfondsen, scheepsbouwfondsen en fiscaal gunstige investeringen in windenergie worden geschrapt, evenals vennootschappen met een negatief kapitaal. De wijzigingen komen er niet in één klap. Sommige fiscale voordelen worden in zes jaar uitgefaseerd.

Zijn tegenstanders zeggen dat het allemaal onverantwoord is want onbetaalbaar. ,,Ik ben geen droomprofessor. Er zijn geen problemen met de financiering. In de eerste fase kán het niet fout lopen. We schaffen geen privileges af, we vervangen ze door lagere tarieven.'' Zijn opponenten zeggen dat het onrechtvaardig is. ,,Het belastingstelsel blijft altijd progressief, wie meer heeft betaalt meer. Bovendien worden laagste inkomens beschermd met lage tarieven.''

Nóg heeft Paul Kirchhof op alle vragen een antwoord. Jarenlang was hij als rechter verbonden aan het Constitutionele Hof in Karlsruhe, belast met reparaties aan het belastingstelsel. ,,Ik heb daar twaalf jaar geprobeerd een auto te repareren die niet meer te repareren was. Dan krijg je op den duur het verlangen om een heel nieuw model op de markt te brengen.''

www.nrc.nl/duitslandkiest Weblog Michel Kerres over verkiezingen