Heel dicht bij Peter Giele

Deze zomer kreeg kunstenaar Peter Giele een monument op zijn graf. De `Gieleskull' van Joep van Lieshout heeft de vorm van een schedel en je kan er in zitten.

Gefilterd licht dringt in de capsule door. De polyester huid van de Gieleskull, paars aan de buitenkant, blijkt van binnenuit rood doorschijnend. Het zet het binnenste van de Gieleskull in een warme gloed. Ook geluid dringt slechts gedempt door. Alleen het schelle geschater van een ekster of een vlaamse gaai is hoorbaar. En in de verte de elektrische snoeischaren van de tuinlieden van de Amsterdamse begraafplaats Zorgvlied. Gelegen in de Gieleskull op het zachte rode matras, het hoofd rustend op de weelderige kussens, is de wereld ver weg. De stilte, de kussens, de rode gloed, ze maken dit plekje tot een bijzonder oord van meditatie en overdenking. Bij voorkeur over het leven en de dood. Want de Gieleskull staat midden op Zorgvlied.

De Gieleskull is het grafmonument van Peter Giele (1954-1999). De uitvaart van deze Amsterdamse kunstenaar in 1999 was ook al opmerkelijk. De overleden Giele werd in een open kist op een boot over de Amstel naar Zorgvlied gevaren, voorafgegaan door een boot met een vuurwerkkanon. Bij Zorgvlied droegen vrienden Giele tussen metershoge vlammen door de begraafplaats op. Het begraven zelf kostte nog enige moeite, omdat het graf te klein (of de kist te groot) was. De vrienden van Giele namen direct de spade ter hand om de groeve wat verder uit te graven. 's Avonds was er een afscheidsfeest in de Amsterdamse discotheek Roxy, door Giele ingericht. Diezelfde avond brandde de Roxy uit.

Pas deze zomer is het bijzondere monument geplaatst. De Gieleskull moet `een soort van tempeltje' zijn, vertelt Inez de Jong, de weduwe van Peter Giele. Ruim vijf jaar is ze bezig geweest om het monument geplaatst te krijgen. Aanvankelijk wilde ze een groot klassiek graf, maar dat zou vanwege het gewicht eerst een stevige fundering moeten krijgen en dat zou het graf nog duurder maken. ,,Het moest lichter. Toen dacht ik meteen aan de kunstenaar Joep van Lieshout. Peter was een groot liefhebber van zijn werk, net als ik. Dit is eigenlijk een modern grafhuisje. Een afgesloten ruimte in één kleur. Een soort juwelenkistje, met een warme, veilige atmosfeer.''

De Rotterdamse kunstenaar Joep van Lieshout maakte al eerder `skulls', kunstvoorwerpen waar je in kunt zitten of liggen. Maar nooit deed een skull zijn naam zoveel eer aan. De dieppaarse Gieleskull heeft de vorm van een schedel, wit doorschijnend op de plek van de oogkassen. Een afbeelding van een doodshoofd op een begraafplaats is niet zo bijzonder. Het is al eeuwenlang een veelgebruikt vanitassymbool dat de passerende begraafplaatsbezoeker nog eens wijst op de tijdelijkheid van het bestaan. Maar dit paarse doodshoofd meet ruim twee bij een meter. Bovendien is het niet alleen een monument om van een afstandje te aanschouwen. De skull heeft een deksel en kan open.

Dat was lange tijd voor de gemeente Amstelveen en de toenmalige begraafplaatsbeheerders reden om de plannen af te wijzen. Want stel je voor dat een argeloze bezoeker ineens het deksel ziet opengaan en iemand uit het monument ziet stappen. Inmiddels zijn er een andere wethouder en een andere begraafplaatsbeheerder. Arpad Nesvadba, sinds een paar jaar directeur van begraafplaats Zorgvlied, gaf uiteindelijk toestemming de Gieleskull te plaatsen. ,,Ik heb nergens moeite mee. Je moet je alleen houden aan de regels die we hebben vastgesteld voor de materiaalkeuze en de hoogte. Dat verschilt per wijk van de begraafplaats. In de ene wijk moet je grijs materiaal neerzetten, in een andere wijk ben je vrij. Dit is een vrijgegeven gebied.''

Eén voorwaarde heeft de begraafplaats wel gesteld: de skull moet op slot. De sleutel is bij de receptie verkrijgbaar. Nesvadba: ,,Iedereen mag erin, mits men zich bij ons meldt en naam en mobiele telefoonnummer opgeeft. Zo weten we of er iemand in zit. Het is nogal een zware deksel en het is vervelend als je er in ligt en je kunt het deksel niet meer omhoog krijgen.''

Nu het monument er eindelijk staat, gaat Inez de Jong meer naar het graf toe. ,,Voorheen kwam ik er niet vaak. Het leven van Peter omhult me nog aan alle kanten. Maar het is toch gek als je iemand begraaft en er is niks. Dus ben ik blij dat het monument er nu staat. Het voelt heel prettig als je er in ligt, maar het ligt helemaal aan je stemming welke gedachten je krijgt. Als het openstaat, kun je rustig achterover in de kussens zitten of liggen en om je heen kijken. Elke keer is het weer een bijzondere ervaring.''