`Er is een reëel risico op een catastrofe'

Nederland hokt het pluimvee op, de EU vindt dat niet nodig. Viroloog Osterhaus: ,,Ik verwacht dat er steeds meer sympathie voor onze maatregel komt.''

,,Als ik het worst case scenario neem, zullen we in Europa uitbraken krijgen van vogelpest'', zegt viroloog prof. dr. Ab Osterhaus van het Erasmus Medisch Centrum Rotterdam. ,,In het beste geval komen we met de schrik vrij.''

Twee weken geleden bepaalde minister Veerman (LNV) dat alle commercieel gehouden pluimvee binnen moet blijven. Hij deed dit op advies van een commissie van deskundigen, onder wie Osterhaus, die niet konden uitsluiten dat de vogelgriep verspreid wordt door contact tussen trekvogels en buiten lopend pluimvee. Veterinair deskundigen van de Europese Commissie noemden de Nederlandse maatregel ,,disproportioneel'', aangezien het risico van vogelpest ,,ver weg'' en ,,laag'' is.

Hoe verklaart u de lauwe reactie van Europa?

,,Wij zijn naar Brussel geweest om de unieke situatie van Nederland uit te leggen. We hebben in Nederland op een relatief klein gebied ongeveer 90 miljoen stuks pluimvee, waarvan zo'n vijf miljoen kippen die vrij uitlopen. Er is een grote kans dat dit pluimvee in contact komt met trekvogels. Wilde eenden, kolganzen, smienten en pijlstaarten strijken neer op plaatsen waar pluimvee buiten loopt.''

Vindt u niet dat Europa het Nederlandse voorbeeld moet volgen?

,,Dat moet per land worden bekeken. De risico's zijn niet overal hetzelfde. Wij zitten hier bijvoorbeeld in de Gelderse Vallei met veel kippen. Dat gebied ligt niet ver van een natuurgebied met veel vogels als de Oostvaardersplassen. Als wij in de Gelderse Vallei een uitbraak van hoogpathogene vogelgriep krijgen, moeten wij ineens tientallen miljoenen kippen ruimen. Wij lopen een reëel risico op een catastrofe. Dat risico lopen andere landen minder.''

Maar Europa noemt het risico toch laag?

,,Ach, ik herinner me de risk assessments destijds voor BSE (gekkekoeienziekte), waar het risico voor mensen verwaarloosbaar klein werd genoemd. Inmiddels heeft de vogelgriep in Azië voor meer dan vijftig doden gezorgd. Dat er nu van een laag risico gesproken wordt, komt voor een deel voort uit verkeerde veronderstellingen. Zo realiseerden veel Europese collega's zich niet dat de vogeltrek niet alleen noord-zuid is, maar in beperkte mate ook oost-west. Ook weten we niet of niet alle geïnfecteerde vogels ook dood gaan of dragers van het virus blijven. Er moet een Europees monitoring system komen voor trekvogels.''

De indruk bestaat dat Europa het Nederlandse beleid overdreven vindt.

,,Ik verwacht dat er steeds meer sympathie voor onze maatregel komt. Het verzet tegen het binnenhouden van dieren heeft er ook mee te maken dat op veel plaatsen in andere landen, zoals Frankrijk en Groot-Brittannië, pluimvee met vrije uitloop altijd buiten loopt en helemaal niet naar binnen kan. In Nederland hoef je alleen maar de luiken dicht te houden.''

Hoe groot is volgens u het risico op vogelgriep?

,,De risico's zijn niet te schatten. Als je praat over welke verschillende vogelsoorten het virus kunnen overdragen, dan moet je zeggen dat de gegevens daarover ontbreken. En zolang je geen gegevens hebt, is het verstandig om dit soort maatregelen te nemen. Wat denkt u dat er gebeurt als de vogelpest zou uitbreken en de minister had tegen een advies van een commissie van deskundigen in geen maatregelen genomen? Onze zorg geldt niet alleen trekvogels die direct uit Siberië en Kazachstan hierheen komen, maar ook trekvogelsoorten die rustplaatsen delen en zo het virus kunnen doorgeven. Uit onze screening van vijf- tot zesduizend trekvogels per jaar blijkt dat tot twintig procent positief is.''

Hoe groot is de kans dat het laagpathogene virus verandert in een hoogpathogene variant?

,,De kans op mutatie van het virus hangt samen met het aantal malen dat een virus zich vermeerdert. De kans op mutatie is dus relatief groot bij grote hoeveelheden pluimvee, zoals in de bio-industrie.''

Is er een alternatief voor ophokken?

,,Je zou onderzoek kunnen doen naar het vaccineren van kippen, maar daar kun je ook het probleem mee maskeren. Dan zou je het pluimvee gericht moeten screenen. Dat zijn allemaal alternatieve strategieën die in vredestijd moeten worden ontwikkeld. Maar niet in een situatie van acute dreiging.''

Hoe groot is de kans op een voor mensen gevaarlijke uitbraak van vogelgriep?

,,Dat gevaar ontstaat als het virus zich van mens tot mens verspreidt, door mutatie van het virus zelf of door genetische recombinatie met menselijke virussen. De kans dat zo'n uitbraak in Zuidoost-Azië onstaat is reëel, maar in Europa relatief klein.''

Zijn er in dat geval genoeg vaccins?

,,Het kost minstens een half jaar om zo'n vaccin te produceren. In de tussentijd kun je antivirale geneesmiddelen aanwenden, maar die moet je wel in voorraad hebben. De Europese landen kopen nu voor twintig tot dertig procent van de bevolking aan antivirale middelen in. Dat is redelijk, denk ik, gezien de ervaringen met de Spaanse griep, de Aziatische griep en de Hongkonggriep. Veel van het onderzoek naar vaccins speelt zich af in Europa, waar 60 procent van de influenzavaccinproductie plaatsvindt. Voor dat onderzoek is veel geld nodig. Vooral clinical trials zijn erg duur. Zo kost een fase-3 clinical trial voor een nieuw vaccin al gauw 50 miljoen euro. Daaraan zou Europa kunnen meebetalen, in een public-private partnership. Ik ben daar een groot voorstander van.''

    • Arjen Schreuder