`Druk om te scoren leidt tot fouten'

Justitie zou ontlastend bewijs hebben achtergehouden in de zaak van de Schiedamse parkmoord. ,,Officieren van justitie zijn allang geen onafhankelijke magistraten meer.''

De moord op Nienke (10) in het Schiedamse Beatrixpark in juni 2000 was een drama. En vrijwel alles wat daarop volgde ook. Het sporenonderzoek, het verhoor van getuige Cees B. die later verdachte werd, de interpretatie van het bewijsmateriaal door de officier van justitie en het finale oordeel van de hoogste rechters. Alles ging mis, wat er uiteindelijk toe leidde dat de verkeerde man vier jaar vast zat (hij werd veroordeeld tot achttien jaar cel en tbs). Pas toen een andere man de moord bekende, kwam de zaak pas echt aan het rollen.

Pas toen stelden de politie, de rechtbank en het gerechtshof een onderzoek in naar het eigen handelen. Waar was het misgegaan? Rechtspsycholoog Peter van Koppen schreef al ver voor de echte dader bekend werd, een boek over de zaak Nienke. Hij schreef dat Cees B. de verdachte niet kón zijn, ook al had hij twee keer een bekentenis afgelegd, en dat de politiemensen al vanaf het allereerste begin geleden hebben aan een tunnelvisie: de politie wilde zo graag een dader en de rechercheurs waren er zo van overtuigd dat Cees B. het had gedaan, zegt Van Koppen, dat zij alleen oog hadden voor bewijs tégen hem. En welbewust het bewijs dat hem vrijpleitte negeerden, of erger nog: achterhielden. De officier van justitie volgde de bewijsvoering van de politie en de rechter die van de officier. Fout op fout, vindt Van Koppen.

En nu lijkt er nog een fout bijgekomen. Gisteren meldde het tv-programma Netwerk dat het Nederlands Forensisch Instituut (NFI) cruciale informatie achterwege zou hebben gelaten in het eindrapport dat aan de rechters werd gepresenteerd. Op het lichaam van Nienke, haar kleding en de veter waarmee ze werd gewurgd werden door het NFI zeven DNA-sporen gevonden. Twee daarvan waren redelijk volledig, de anderen niet. De NFI-medewerker zag echter in de overige vijf (aangetroffen op haar lichaam en op de veter waarmee ze werd gewurgd) toch een dader-profiel. Peter van Koppen: ,,Ik dacht altijd dat het NFI die sporen niet onderzocht heeft, omdat ze daar toen nog geen wettelijke toestemming voor hadden. Nu blijkt het anders te liggen.'' Het OM zou de andere, voor B. ontlastende sporen, opzettelijk hebben verzwegen.

Honderden justitiemedewerkers zouden van het bestaan van de voor B. ontlastende informatie op de hoogte zijn geweest. Zij hoorden hierover tijdens besloten justitiepresentaties door een NFI-medewerker waar de Schiedamse moord als voorbeeldzaak diende. Een van de toehoorders bij zo'n presentatie was politiepsycholoog H. Timmerman, toen nog werkzaam bij het zogeheten cold-caseteam van de politie Groningen. Het feit dat hij daarover met Netwerk praatte, heeft geleid tot zijn ontslag.

Volgens het OM is er geen bewijs achtergehouden. In het requisitoir in hoger beroep zei de advocaat-generaal dat er met ,,de meest verfijnde technieken'' DNA-onderzoek is gedaan, maar ,,dat er niets is gevonden waarmee het team vooruit kon''. Ook zei de advocaat-generaal dat er een DNA-profiel was gevonden van een ,,onbekend mannelijk individu'' onder het nagelvuil en op de linkerlaars van Nienke. Vergelijking van dat profiel met die in de profielenbank leverde niets op. De advocaat-generaal spreekt niet over de sporen op de veter en het lichaam. Door het vervoer en bewaren van het lichaam van Nienke én het feit dat ,,bij strangulatie veel vocht vrijkomt'' zouden daar volgens de advocaat generaal ,,weinig bruikbare sporen'' zijn aangetroffen.

Van Koppen: ,,De NFI-medewerker die getuigde tijdens de rechtzaak zei dat het profiel op de laars en onder haar nagel net zo goed van een willekeurig jongetje van haar school kon zijn, want het was wel duidelijk een mannelijk profiel. In Engeland hadden ze dan bij alle jongetjes op haar school DNA laten afnemen, om die hypothese te toetsen. Hier niet.''

Het rapport naar het handelen van politie, justitie en rechtbank is inmiddels afgerond. De officiële presentatie zou eind oktober zijn, maar het parket generaal sluit niet uit dat het eerder wordt vrijgegeven door de onstane commotie over de rol van het NFI. In het rapport zou van minuut tot minuut beschreven staan wat er is gebeurd. Of daar ook de DNA-sporen vermeld worden die werden aangetroffen op de veter een haar lichaam is onbekend. Vraag blijft dus: heeft justitie die informatie doelbewust achtergehouden voor de rechter of hebben ze ongewild belangrijk bewijs veronachtzaamd? Dat laatste is ook kwalijk, maar minder ernstig dan bewijs achterhouden. Mijn zorg is, zegt rechtspsycholoog Peter van Koppen, dat de conclusie van het rapport zal zijn: er is heel veel misgegaan in de zaak-Nienke, maar het is een incident. Dit is geen incident. Er zijn volgens Van Koppen meer zaken waarin bewust bewijs is achtergehouden door het OM. De Deventer Moordzaak, de vuurwerkramp.

Volgens Van Koppen zijn er uit de zaak-Nienke belangrijke lessen te leren over het functioneren van het OM. ,,De officieren van justitie zijn allang geen onafhankelijke magistraten meer, het zijn crime fighters geworden. Ze moeten koste wat kost een dader vinden, scoren. En dat kan vervelende consequenties hebben: zoals het achterhouden van ontlastend bewijs.

De consequentie voor minister Donner (CDA, Justitie) is in elk geval dat hij de Tweede Kamer uitleg moet geven. De fracties van de PvdA en coalitiepartij VVD zinspelen op een parlementair onderzoek. ,,Als de feiten kloppen, dan gaat het om bijzonder schokkende feiten'', zegt Kamerlid Weekers (VVD). ,,Ik wil zo snel mogelijk weten of er iets onbewust fout is gegaan of dat er met feiten gemanipuleerd is.'' Volgens J. de Wit (SP) zijn er met de uitzending van Netwerk ,,sterke aanwijzingen'' boven tafel gekomen dat er grote fouten zijn gemaakt in de zaak-Nienke.

Zijn collega Wolfsen (PvdA) ,,hoopt oprecht dat het niet waar is''. Maar alleen al de voortdurende onrust rondom de zaak maakt snelle verduidelijking noodzakelijk, vindt hij. ,,De onderste steen moet boven.''

    • Rinskje Koelewijn
    • Ooor Sheila Kamerman