Centralistisch Eritrea is een paria in Afrika

Eritrea wees onlangs hulporganisatie USAID uit. Het bewind is woedend op de wereld maar ingenomen met zichzelf.

,,Het is onbegrijpelijk hoe de regering van president Issayas Afewerki met iedereen ruzie maakt en een rotsvast vertrouwen houdt dat ze het land eigenhandig kan ontwikkelen'', zegt Michaela Wrong, kenner van en schrijver over Eritrea. De Eritrese regering wees vorige maand de hulporganisatie USAID van de Amerikaanse regering uit.

De Eritreeërs lijden al drie jaar honger als gevolg van slechte oogsten, waardoor tweederde van de bevolking afhankelijk is van voedselhulp. Het grootste deel van die hulp komt van Amerika. Met gebruikelijke arrogantie gaf de Eritrese regering als enige reden voor de uitwijzing dat ze zich ,,ongemakkelijk'' voelde door de aanwezigheid van USAID.

De Eritrese regering, in 1991 aan de macht gekomen na een dertigjarige bevrijdingsstrijd tegen Ethiopië, wil greep hebben op alle aspecten van de samenleving. De patriarch van de koptische kerk, de grootste geloofsrichting van het land, werd vorige maand door het regime ontslagen, omdat hij een te onafhankelijke koers zou volgen. De staatsmedia ontkennen het ontslag maar Eritreeërs in het buitenland noemen die reactie ,,gebruikelijke propaganda''.

In september 2001 sloot de regering alle onafhankelijke media. Na de bevrijding in 1991 bestonden er geen fundamentele meningsverschillen in Eritrea en was het land een soort volksdemocratie. Repressie was niet nodig. Het sterke nationalisme domineerde alles. Maar de bevrijdingsstrijd bleek geen goede leerschool voor democratische politici.

Toen vijftien leden van de regeringspartij in 2001 meer democratie en openheid eisten van Issayas, sloeg de president keihard toe. Hij zette de dissidenten gevangen, onder wie ministers en parlementsleden. Ook pakte hij studenten op en stuurde hen naar werkkampen. Issayas schaarde zich in het rijtje van Afrikaanse ex-bevrijders die potentaten werden, zoals de Zimbabweaanse president Robert Mugabe, de vermoorde Congolese president Laurent Kabila en de Oegandese president Yoweri Museveni.

Steeds meer jongeren ontvluchten het land. Om haar greep op de samenleving te vergroten stuurt de regering alle scholieren naar militaire colleges. ,,De machthebbers zijn bezeten control freaks geworden'', zegt een Eritrese balling. De regering wil een nieuwe Eritrese samenleving opbouwen zonder buitenlandse inmenging. Ze wijkt daarbij af van gangbare economische modellen. Met geld dat wordt overgemaakt door Eritreeërs in het buitenland begon ze woningwijken te bouwen en asfaltwegen aan te leggen. Scholieren en studenten worden verplicht om enkele maanden per jaar op het land werken.

Door droogte, oorlog met Ethiopië, de gespannen relaties met de buitenwereld en teruglopende overboekingen door de diaspora zakte de economie de afgelopen jaren in elkaar. De regering geeft de handelaren de schuld van de tekorten en richtte staatswinkels op waar goederen kunnen worden gekocht tegen de helft van de commerciële prijs. Ze voerde controle in op import van harde valuta, die alleen bij het wisselkantoor van de regeringspartij kunnen worden gewisseld. De privé-sector krijgt steeds minder armslag. De leemte wordt gevuld door bedrijven die gelieerd zijn aan de regeringspartij. Staatswinkels en valutacontrole behoren elders in Afrika tot een mislukt verleden.

Eritrea is door het wispelturige beleid van de regering een paria in Afrika geworden. Daar lijkt op korte termijn geen verandering in te komen. Door hun geschiedenis en cultuur kennen de Eritreeërs een uniek soort patriottisme en militarisme. ,,Issayas heeft daar handig van gebruik gemaakt. Een opstand van het gedisciplineerde volk is onwaarschijnlijk'', meent Eritrea-kenner Michaela Wrong. ,,Een coup tegen de president kan alleen uit het leger komen.''

Het onopgeloste grensconflict met Ethiopië speelt het autoritaire beleid van Issayas in de kaart. Want hoe ontevreden de bevolking ook is, tegen de aartsvijand zal ze de president altijd steunen. Ethiopië weigert de uitspraak te accepteren van de Internationale Grenscommissie in Den Haag over het conflict met Eritrea. Issayas wil Amerikaanse druk op Ethiopië, maar Washington wil zijn goede relaties met het veel grotere Ethiopië niet in gevaar brengen.

Ethiopië blijkt beter in het internationale diplomatieke steekspel dan Eritrea. Hoewel Ethiopië de internationaal gemaakte afspraken over het grensconflict schendt en onlangs ook nog eens controversiële verkiezingen hield, blijft het de sympathie behouden van de VS, de Afrikaanse Unie en de Verenigde Naties. Issayas onderhoudt goede relaties met het Pentagon, dat Eritrea als schakel ziet in de strijd tegen terrorisme. Maar in het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken heeft de president door zijn grillige beleid geen bondgenoten meer.

    • Koert Lindijer