Duitse kiezer ziet Schröder debat winnen

Twee weken voor de verkiezingen vochten kanselier Schröder en uitdaagster Merkel gisteren hun enige tv-debat uit. De meeste kiezers vonden dat Schröder won.

Na afloop van een inhoudelijk zwaar, want zeer gedetailleerd, tv-debat tussen kanselier Schröder (SPD) en zijn uitdaagster Angela Merkel (CDU) riep een meerderheid van de Duitse kijkers Schröder gisteravond uit tot winnaar. Hij werd als kundiger gezien op vrijwel alle terreinen en was, aldus een aantal enquêtes, de sympathiekere en geloofwaardigere duellist. Het was het eerste en enige tv-duel in deze verkiezingsrace; op 12 september nemen beide deel aan een tv-debat tussen vijf politici.

Tweederde van de Duitsers had vooraf Schröder al als winnaar aangewezen. Gerhard Schröder beweegt zich voor de camera van oudsher met grote souplesse, Angela Merkel concentreert zich sterk op argumenten en de lijn van het betoog. Zo was het gisteravond ook. Geen van beiden maakte grote fouten, geen van beiden raakte uit balans. Schröder voldeed aan de hooggespannen verwachtingen, Merkel toonde aan dat ze oog in oog met de vaak als `mediakanselier' omschreven Schröder met flair overeind blijft.

Nieuwe feiten leverde het debat niet op. Wie bereid was zich 90 minuten te concentreren op een intelligent spervuur van argumenten en cijfers werd in de slotfase onthaald op een sprankelende confrontatie tussen twee politici die inhoudelijk aan elkaar gewaagd zijn. Het debat werd vrijwel geheel gedomineerd door economische onderwerpen. Alleen al over belastingen werd dertig minuten gebekvecht.

In de slotfase van de race om de Bondsdagverkiezingen op 18 september loopt de SPD van Gerhard Schröder vér achter op de christen-democraten. Met 12 procentpunten is het verschil zó groot dat veel onderzoekers van mening zijn dat Schröder niet meer kan winnen. Toch is het voor Merkel geen onbekommerde tijd. Ze ambieert een centrumrechtse coalitie, maar heeft daarvoor in peilingen maar een flinterdunne meerderheid. Een paar procentpunten meer of minder voor CDU/CSU en FDP zijn daarom van groot belang. Schröder vecht tot het bittere eind in de hoop de nog zwevende kiezers aan zich te binden. Afgaande op opinieonderzoek tijdens en na de uitzending, deed Schröder het gisteravond onder die groep kiezers bijzonder goed.

Schröder verweet Merkel dat ze Duitsland onnodig zwart maakt. Hij noemde de florerende export en het feit dat jaar in jaar uit 4 procent van het bruto nationaal product benut wordt voor de opbouw van de voormalige DDR. Merkel vond dat je een land met bijna vijf miljoen werklozen en een hoge staatsschuld niet kunt ophemelen: ,,Dat is een aanfluiting!''

Schröder presenteerde zichzelf als de man die de Duitse verzorgingsstaat behoedzaam wil moderniseren, die een kien oog heeft voor ecologie en die Duitse jongens niet naar ,,onzinnige'' oorlogen stuurt. Schröder profiteert nog steeds van feit dat hij zich drie jaar geleden tegen de oorlog in Irak keerde.

Merkel raadde kiezers aan zich de vraag te stellen of Duitsland er nu beter voor staat dan zeven jaar geleden. Of de pensioenen veiliger zijn, de gezondheidszorg beter is en de werkloosheid lager is. ,,Wie daar twijfels over heeft, moet CDU/CSU stemmen'', zei ze ondeugend lachend in haar slotverklaring.

Het debat was verhoudingsgewijs ingetogen. De kemphanen probeerden rust en overwicht te demonstreren. Beiden droegen een donker pak. Schröder stond vaak losjes met zijn linkerhand in zijn zak, Merkel gesticuleerde krachtiger, maar niet overdreven. Merkel droogde Schröder soms af met een spottend lachje, Schröder palmde de kijker in met een knipoogje en lachte soms als een panter, klaar voor de sprong.

Schröder schilderde Merkel af als een kille saneerder die de burger met extra lasten zal opzadelen. Nu iedere automobilist getroffen wordt door pijlsnel stijgende benzineprijzen wil Merkel ook nog de btw verhogen, waarschuwde Schröder. De belastingplannen van Merkels beoogd minister van Financiën, hoogleraar Paul Kirchhof, ,,zijn in onrechtvaardigheid nauwelijks te overtreffen.'' Kirchhof wil een eenheidstarief van 25 procent. Merkel zei dat Kirchhof een visie heeft die in kleine stappen verwezenlijkt zal worden. Schröder: ,,Je kunt toch niet een heel volk tot proefkonijn van professor Kirchhof maken!'' Merkel antwoordde dat men in Duitsland niet altijd direct moet roepen dat iets niet uitvoerbaar is, maar dat een land zonder visioenen niet verder komt. Ze probeerde keer op keer duidelijk te maken dat Schröder geen nieuwe ideeën heeft.

Schröder was vaak net iets sneller, net iets harder dan Merkel. Op de vraag of de Amerikaanse regering grote fouten had gemaakt met de hulpverlening aan het door `Katrina' getroffen gebied, gaf Merkel geen antwoord. Schröder zag onmiddellijk de zwakke plek. Merkel was een voorstander van de oorlog in Irak, een zeer onpopulair standpunt in Duitsland. De SPD probeert haar sindsdien af te schilderen als een vazal van president Bush. Ze had hem rustig kunnen bekritiseren, zei Schröder fijntjes, de president heeft immers zélf al toegegeven dat hulpverlening onder de maat was.

www.nrc.nl/duitslandkiest: Weblog Michel Kerres over verkiezingen

    • Michel Kerres