De man van de Matinee

In de nacht van vrijdag op zaterdag, aan de vooravond van het begin van het 45ste seizoen van de Matinee op de Vrije Zaterdag, overleed op 93-jarige leeftijd Hans Kerkhoff in zijn woonplaats Hilversum. In 1961 was hij de oprichter van de Matinee, die uitgroeide tot de grootste en gevarieerdste concertserie van ons land. Vanwege de topkwaliteit is de Matinee ook vermaard in het buitenland, in tal van landen via de radio te horen.

Vara-voorzitter Broeksz vreesde bij de invoering van de vrije zaterdag dat de arbeider die zou besteden aan het harken van de tuin en het verzorgen van duiven. Hij wilde hen `iets bieden' en Hans Kerkhoff bedacht een concertserie van de omroeporkesten in het chique Amsterdamse Concertgebouw.

Zelf zag Kerkhoff weinig in het ideaal van het `verheffen' van de arbeidersklasse. ,,Liefde voor klassieke muziek kun je iemand niet bijbrengen, dat is hem gegeven. Je kunt het wel ontwikkelen.'' Het publiek van de Matinee bestaat vooral uit hoger opgeleiden en VPRO-leden: eerder paars dan rood. Inmiddels is de Vara uit de organisatie, die nu in handen is van NPS, Avro en Tros. De serie, na Kerkhoffs pensioen in 1977 geleid door Kees Hillen, André Hebbelinck en al vele jaren door Jan Zekveld, heet nu ZaterdagMatinee. Kerkhoff bleef een trouw Matineebezoeker.

Hans Kerkhoff, op 19 december 1911 geboren in Nijmegen, bekwaamde zich na een studie klassieke letteren als bas-bariton aan het Conservatorium in Amsterdam. In de oorlog weigerde hij lid te worden van de Kultuurkamer en kon hij dus niet optreden. Na de oorlog werkte hij bij Radio Herrijzend Nederland, daarna bij de Vara als hoofd ernstige muziek. ,,De Vara! Ik was niet socialistisch. Ik ben later wel een aantal progressieve ideeën gaan omhelzen, ik was voor vooruitgang'', zei Kerkhoff in het boek Verheffend Vooruitstrevend Verstrooiend, in 2000 uitgegeven bij het 75-jarig bestaan van de Vara.

Hans Kerkhoff haalde al voor de Matinee als eerste de omroeporkesten uit de studio en liet hen optreden in concertzalen. En de fervente operaliefhebber Kerkhoff organiseerde concertante uitvoeringen van opera's, nog steeds de grote traditie van de Matinee. Kerkhoff vierde triomfen met de opzienbarende optredens van de sopraan Magda Olivero tussen 1962 en 1972. Maar hij bracht ook eigentijdse muziek van Cage, Stockhausen en Berio. Hij engageerde dirigenten als Kondrasjin, Giulini, Kubelik, Haitink, Davis en Muti en ontdekte ook dirigent Valery Gergjev voor ons land. Beroemd was Kerkhoffs radioprogramma met historische operaplaten onder de titel Het puik van zoete kelen, ontleend aan Vondel.

Als radiomaker was Kerkhoff ook legendarisch vanwege zijn fenomenale geheugen. Hij kende de lengtes van alle klassieke muziek uit het hoofd en kon exact de zendtijd vol programmeren. Kerkhoff noteerde vanaf 1934 in tientallen schriftjes alle bijgewoonde concerten, zei hij in 1998 in deze krant in een interview over de duizendste Matinee. ,,Soms zie ik hiertussen een concert waarvan ik niets meer weet. Dat heeft dan kennelijk geen indruk op me gemaakt. Verder heb ik veel prachtige herinneringen.''

    • Kasper Jansen