Zorgen om de muze van jazzmusici

Jazzliefhebbers houden hun hart vast. Is door orkaan Katrina ook de muziek weggevaagd in New Orleans? Gisteravond hielden jazzmusici een eerste benefiet voor de slachtoffers.

Orkaan Katrina heeft niet alleen honderden slachtoffers gemaakt en ontelbaar veel huizen verwoest, maar ze heeft ook één van `s werelds meest bruisende jazzsteden stil gemaakt. Beroemde straatjes zoals Bourbon Street met zijn gietijzeren balkonnetjes en oneindige sluitingstijden, waar het 's avonds één groot dampend muziekfeest was, zijn dichtgespijkerd. Het vloedwater heeft beroemde clubs in het hart van het Franse Kwartier in New Orleans lamgelegd, zoals de Preservation Hall waar sinds 1961 de top van de jazzscene onderdak heeft. Studio's van musici zijn ondergelopen, origineel bladmuziek is veranderd in pulp. Vele musici zijn niet alleen hun huis en werkplek kwijt, maar ook hun inspiratiebron.

De 77-jarige zanger en boogiewoogie-pianist Fats Domino, die nog geregeld optrad op festivals, werd sinds Katrina zijn geboortestad teisterde, vermist. Gisteren werd bekend dat hij nog leeft. Hij was door zijn dochter herkend op een persfoto, waarop hij als één van de evacués van een boot stapte. De zanger is eerst naar het opvangcentrum in het stadion Superdome gegaan en vervolgens met zijn gezin naar een geheime bestemming overgebracht.

Grote jazznamen ontvluchtten de stad ten tijde van de orkaan. Zoals trompettist Terence Blanchard die naast jazz ook bekend is om zijn filmmuziek. Met meer dan veertig soundtracks op zijn naam is hij de belangrijkste Afro-Amerikaanse componist van filmmuziek van dit moment. Hij nam het vliegtuig naar Los Angeles.

Zanger, pianist en acteur Harry Connick Jr. sprak in de Today Show zijn zorg uit over de verwoesting van zijn geboortestad. ,,Om de stad zo onder water te zien is bijna niet te verdragen.'' Op zijn site schrijft hij dat hij al dagen niet slaapt van de zorgen om familie en vrienden. ,,Het is moeilijk stil te blijven zitten wanneer je jeugd in één klap is weggevaagd. New Orleans is mijn essentie, mijn ziel, mijn muze en ik kan slechts dromen van de dag dat ze haar glorie herovert.''

Toch blijft Connick ook optimistisch: ,,Typisch voor New Orleans is dat de inwoners enorm sterk zijn en gepassioneerd zijn over hun stad.'' Samen met de jazztrompettist Wynton Marsalis en zanger Aaron Neville nam hij gisteravond deel aan `A Concert for Hurricane Relief' voor de slachtoffers van de orkaan Katrina. Het concert werd door drie Amerikaanse zenders live uitgezonden.

Hoewel New Orleans minder werd getroffen dan aanvankelijk gevreesd staat bijna tachtig procent van de stad onder water en zijn veel gebouwen verwoest. De orkaan die over New Orleans raasde trok nog eens extra de aandacht, omdat de stad wereldwijde bekendheid heeft als centrum van jazz en blues. New Orleans was een plek waar menig jazzartiest groot werd. Waar tot diep in de nacht werd gejamd in het Franse Kwartier, maar ook op straat omdat er 's avonds geen auto's meer mochten rijden in het centrum.

De door Franse kolonisten gestichte havenstad, aan de monding van de Mississippi staat bekend als bakermat van de jazz. Dat is niet helemaal terecht, aangezien de jazz beïnvloed en versmolten is met vele stromingen, die onmogelijk qua tijd en plaats valt te definiëren. Toch is New Orleans, met zijn multiculturele geschiedenis en veelkleurige inwoners, de stad waar de eerste generatie jazzmusici vandaan kwam en zijn brood ging verdienen in een georganiseerde orkestvorm.

Dat deden zij rond 1910 in de gebruikelijke New Orleans-bezetting: klarinet, trompet/cornet, trombone, tuba (later bas), gitaar, piano en drums. Kenmerk van de New Orleans Jazz, die bekend staat als één van de oudste jazzstijlen, was de after-beat, waarbij de nadruk ligt op de tweede en vierde tel van de maat. Er zijn invloeden uit de ragtime (strakke, door Europese marsmuziek beïnvloede pianomuziek) in te horen, evenals de in vele varianten gespeelde blues die als improvisatiebasis een vaste plek kreeg in de ontwikkeling van de jazz. Pianist Jelly Roll Morton geldt als een van de grondleggers van de jazz door in 1902 swing te hebben toegevoegd aan ragtime.

Vanaf het begin van de twintigste eeuw werd overal in New Orleans jazz gespeeld. Vooral in het district Storyville, dat bekend stond om zijn wilde nachtleven. Met de bordelen en diverse pianobars waren de nachten er bruisend. Maar ook elders klonk altijd jazz: tijdens de straatparades op feestdagen, in harmonies en fanfares op begrafenissen en feesten. In de zondagsdiensten van de Afro-Amerikaanse kerken stond de gospel bol van typische elementen uit de jazz: improvisatie, meerdere ritmes en vraag-en-antwoord patronen.

Grote jazznamen in de geschiedenis van New Orleans zijn de sopraan-saxofonist en klarinettist Sidney Bechet en trompettist Louis Armstrong, die er in 1901 werd geboren. Alhoewel menig jazzartiest New Orleans uiteindelijk verruilt voor grotere jazzsteden als New York en Chicago, heeft `swampcity' een belangrijke plek in het hart van elke musicus. Nergens anders hoor je zoveel soorten muziek en zijn de mogelijkheden eindeloos. Alleen in deze stad vind je unieke processietochten met jazz, waar de band op weg naar de begraafplaats plechtig A Closer Walk With Thee speelt en op de terugweg opgewekt Didn't He Ramble.

Trompettist Wynton Marsalis, ook een echte local – ieder lid van zijn beroemde familie speelt jazz op hoog niveau – wil zijn stad eigenhandig weer opbouwen. Op 17 september organiseert hij een speciaal benefietconcert in het Lincoln Center te New York.

    • Amanda Kuyper