`Wijkpolitie wordt het kind van de rekening'

Plannen om de politie te nationaliseren, brengt de hoofdcommissarissen in een onmogelijk spagaat, waarschuwt Job Cohen, voorzitter van de Raad van korpsbeheerders.

Gisteren liet de top van het openbaar ministerie in deze krant weten voorstander te zijn van één politieapparaat waarbij de korpschefs rechtstreeks verantwoording afleggen op landelijk niveau. De rol van de korpsbeheerder (de burgemeesters van de grote steden) wordt beperkt tot deelname aan regionale veiligheidsbesturen waarin de betrokken burgemeesters en de hoofdofficieren van justitie zitting hebben.

Het kabinetsstandpunt over de toekomst van het politiebestel komt later deze maand, maar dat zal in grote lijnen overeen komen met het pleidooi van het OM, verwacht Cohen. ,,Ingeklemd tussen directieven vanuit Den Haag en de behoefte aan resultaat op lokaal niveau zal dat in de praktijk onder korpschefs leiden tot veel ontslagen, want in zo'n situatie doet zo iemand het al snel niet goed.''

Het is volgens hem een model waarbij vooral het lokale veiligheidsbeleid, met de wijkpolitie (buurtregisseurs) als ruggengraat, de dupe zal zijn. ,,In het pleidooi van het OM wordt met de mond het lokale veiligheidsbeleid nog wel beleden. Dat gebeurt dan in die regionale veiligheidsbesturen. Maar als de landelijke prioriteiten zijn vastgesteld, is het maar de vraag hoeveel geld er over blijft voor lokaal veiligheidsbeleid. Ik ben er oprecht bevreesd voor dat de wijkpolitie dan het kind van de rekening wordt.''

Wat is de consequentie van dit debat in de dagelijkse politiepraktijk?

,,Het is vooral een bestuurlijke besteldiscussie, nauwelijks een publiek debat. Maar het is wel een debat waarin de voorstanders van het nationale bestel weinig oog hebben voor de huidige dagelijkse praktijk. Het huidige bestel van 26 regiokorpsen bestaat amper tien jaar. En er wordt gewerkt aan verbetering van de onderlinge samenwerking op beheersgebied. Daar zijn ook verbeteringen in aan te brengen. Het gaat ook niet om de macht van de korpsbeheerders die zou verdwijnen. Het is het lokale bestuur die over de héle linie zegt dat het deze kant niet moet opgaan. Ook de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) maakt zich grote zorgen om de huidige ontwikkelingen. Maar het kabinet betoont zich op dit punt behoorlijk centralistisch. Er wordt teveel gekeken naar wat er niet goed is. Problemen worden uitvergroot, aangedragen oplossingen gebagatelliseerd''

Valt nationalisatie van het politiebestel nog wel tegen te houden? Ook het kabinet lijkt daarop aan te koersen.

,,Ik begrijp de koers die Justitie op wil gaan wel. Ik snap ook dat het landelijk college van procureurs-generaal meer over het opsporingsbeleid te vertellen willen hebben. Want er zijn delicten waar wij vanuit het perspectief van openbare orde niet in eerste instantie naar kijken, zoals economische delicten. Maar andersom geldt ook dat Justitie weinig oog heeft voor openbare-ordevraagstukken. Boeven vangen moet gebeuren, maar er is meer dan dat. De politie moet ook tegenhouden. Het voorkomen van misdaad door preventie. De reactie van het OM neigt teveel naar een justitieel politiebestel: optreden als het mis is gegaan. Ik wil veel eerder optreden om te voorkómen dat zaken uit de hand lopen.

,,Je ziet nu al scheefgroei in de verdeling van gelden. Na de moord op Theo van Gogh heeft het kabinet miljoenen vrijgemaakt voor terrorismebestrijding. Maar het gros van dat geld gaat naar de Algemene Inlichtingen en Veiligheidsdienst (AIVD) en het Korps Landelijke Politiediensten (KLPD). Er is maar mondjesmaat geld beschikbaar voor de regiokorpsen. Ondanks de rol van de buurtregisseurs bij het voorkomen van terreuraanslagen. Die lopen rond in de wijken, ze zien én weten wat er speelt. Als het gaat om terreurbestrijding, ís de doorzettingsmacht al geregeld. Die is dan in handen van de minister van Justitie. Natuurlijk moeten bij een aanslag alle neuzen dezelfde kant opstaan. Daar hoef je de politie niet voor te nationaliseren. Dit soort pleidooien ademt de sfeer uit van `wij weten landelijk beter hoe het werkt en hoe het moet gaan'. Terwijl uitgerekend de speerpunten – veelplegers, huiselijk geweld en mensensmokkel – in de opsporing lokale initiatieven zijn geweest. Niemand vraagt zich af of Nederland met zulke plannen voor een nationaal politiekorps veiliger wordt.''

De criminoloog Fijnaut deed dat in het Nederlands Juristenblad. De Nederlandse politie zou in het huidige bestel niet in staat zijn om adequaat op te treden bij een grootschalige terreuraanslag, zoals in Londen. Dat zou toch een argument voor een nationaal politiebestel kunnen zijn?

,,Fijnaut heeft het over het politieoptreden in het Haagse Laakkwartier. Maar niet over de professionele manier waarop de moordenaar van Theo van Gogh is gearresteerd. Of hoe vervolgens de Hofstadgroep is opgerold. Hetzelfde geldt voor die terreurverdachte die bij station Sloterdijk is opgepakt. De manier waarop de politie in Londen bij die aanslagen is opgetreden, strekt natuurlijk tot voorbeeld voor ons. Maar Londen heeft, in tegenstelling tot Nederland, ook al dertig jaar lang te maken met de dreiging van terreuraanslagen. Natuurlijk hebben ze dan een andere mindset op dat gebied.

,,Natuurlijk zijn er nationale elementen die een rol moeten spelen in het politiebestel. Maar dat betekent niet dat er een nationale politie moet komen.''