Mijn god, waar ligt Liemeer?

Deze week werd een nieuwe krant gelanceerd, waarvan de makers zeggen te weten wat u wilt. Klopt dat? Op zoek naar lezers voor het AD Groene Hart.

Alphen aan den Rijn, augustus 2005. Het was een zonnige ochtend en Rijn en Gouwe bestond nog. Om 11 uur lag er nog één exemplaar van de krant in de stand op de stoep van de `Formuleshop' (foto's en tabak). Een week later zou de krant, die sinds 1947 onder deze naam verscheen, zonder veel tamtam voor altijd verdwijnen.

Dat was niet tot verdriet van een werkloze projectmanager, 57 jaar, die die ochtend op een terras op het Alphense Rijnplein verdiept was in de Volkskrant. De man vond al lang dat er te weinig Alphens nieuws in de Alphense Rijn en Gouwe stond. Dertig meter achter hem was net met clowns en ballonnen een Hennes & Mauritz-zaak geopend. Dát is nieuws, vindt hij. Niet wat die dag op pagina 5 van Rijn en Gouwe staat, over de uitbreiding van een zwembad in Bodegraven. ,,Als hier iets gebeurt, lees ik dat liever dan over een nieuwe koe van een boer in Ter Aar.'' En waar haalt hij zijn lokale nieuws vandaan? Uit het huis-aan-huisblad. Nog gratis ook.

Afgelopen woensdag werd op het dak van Rijn en Gouwe symbolisch de vlag gestreken. De volgende ochtend had bij de ongeveer 30.000 abonnees een nieuwe krant op de mat moeten vallen: het AD Groene Hart. Door technische problemen bij druk en distributie werd dat laat in de middag, toen de krantenjongens weer uit school waren. Sommige lezers kregen de krant helemaal niet, of ze ontvingen een Rotterdamse editie. De werkloze projectmanager, die niet met zijn naam in de krant wil, trof tot zijn spijt nog minder lokaal nieuws aan in de nieuwe krant. ,,En het is meer Telegraaf-achtig: ze beginnen met Nederlands nieuws en die doden in Bagdad kan ik niet vinden.''

Dummies

Geen van de lezers in het Groene Hart had om een andere krant gevraagd. De nieuwe krant kwam er met het oog op de niet-lezers, de afhakers, een hardnekkig verschijnsel waar krantenuitgevers wereldwijd mee te maken hebben. Ook het Algemeen Dagblad en zeven regionale kranten van uitgevers Wegener en PCM Uitgevers. Het Utrechts Nieuwsblad, de Haagsche Courant en het Rotterdams Dagblad verloren sinds 1999 elk rond de 18.000 lezers. Ver buiten Alphen besloten de twee uitgevers daarom eind vorig jaar tot een vlucht naar voren: een combikrant van het Algemeen Dagblad met zeven regionale kranten, van Rotterdam tot Amersfoort.

In amper tien maanden werd de randstadkrant uit de grond gestampt. AD-hoofdredacteur Jan Bonjer bedacht het concept en werd hoofdredacteur van de fusiekrant. In nauw overleg met hem kreeg de krant vorm in een `laboratorium' van zes vormgevers, twee tekstredacteuren en twee Schotse tabloidexperts. De dummies werden onderworpen aan uitgebreid lezersonderzoek. Rond de 550.000 abonnees, van wie 50.000 in het Groene Hart, ontvingen de krant deze week voor het eerst: op halfformaat, met de dagelijkse sportbijlage AD Sportwereld en met een totaal andere indeling dan ze gewend waren. Om de bestaande lezers niet te vervreemden bleven de meeste namen gehandhaafd, zij het met het voorvoegsel AD. Alleen in het Groene Hart sneuvelden titels: naast Rijn en Gouwe ook de Goudsche Courant.

De nieuwe krant geeft veel ruimte aan `de lezer'. Er is een lezerspanel en er zijn lezersredacteuren die dagelijks drie pagina's vullen met wat u bezighoudt. Ook is er ruimte voor lezersfoto's en zelfs voor nieuwsberichten van lezers. ,,We weten dankzij onderzoek wat de lezer verlangt. Daar spelen we op in'', zei Dennis Mulkens, de hoofdredacteur van AD Groene Hart, in de laatste Rijn en Gouwe. Is dit inderdaad de manier om de lezers te behagen, te behouden, èn afgehaakte lezers terug te lokken? Is dit wat de mensen willen? Weten mensen eigenlijk wat ze willen? En willen ze allemaal hetzelfde?

Lippenstift

Karel Tuithof (41), constructie-bankwerker en lasser, is ver afgedreven van welke krant ook. In een Woerdense winkelstraat heeft hij net voor 50 cent (aanbieding) de Telegraaf gekocht. Hij wil weten wat premier Balkenende heeft gezegd over financiële meevallers in 2006, om te kijken of het eindelijk weer wat beter wordt. Begin dit jaar heeft hij alle abonnementen opgezegd: te duur.

Meneer Nieuwenhuisen (74), gepensioneerd huisschilder, is geabonneerd op de Goudsche Courant ,,al vanaf 1958, toen ben ik getrouwd''. Hij staat met de fiets aan de hand bij de Waag in Gouda, waar het wegen van kazen en toeristen in volle gang is. Zelf was hij niet meer zo aan de krant gehecht, zegt hij, maar zijn vrouw wel. ,,Van mij mag ze 'm opzeggen, 't is een kostbare geschiedenis. Maar ik mag mijn vrouw niet tegenhouden. Zij besteedt verder alleen maar geld aan lippenstift.'' In de Goudsche Courant las ze vooral de overlijdensadvertenties en de strip. ,,Dan zit ze te scháteren.''

Naïma Boufarha (31) is achter een buggy op weg naar de markt. Zij krijgt de Goudsche Courant af en toe van haar buurvrouw. ,,Leuk om af en toe in te kijken'', maar zelf zou ze geen abonnement nemen. Waarom niet? ,,Ik krijg hem van de buurvrouw.'' Met drie kinderen komt ze trouwens niet aan krantenlezen toe en haar man, hovenier, ook niet.

De band met de krant, indien aanwezig, is individueel en losjes. Een week voor de overgang naar de fusiekrant weten veel abonnees in Alphen, Gouda en Woerden nog niet hoe de nieuwe krant gaat heten. Zelfs trouwe lezers van Rijn en Gouwe en de Goudsche Courant rouwen niet om het verdwijnen van de titels. ,,Als het maar doet wat het doen moet.'' De een koopt de krant af en toe, de ander is al veertig jaar abonnee maar kan eigenlijk geen positieve punten noemen, behalve: ,,Ik ben er helemaal aan gewend''.

Inbraken

Mensen die geen abonnee zijn beginnen over de voordelen van gratis nieuws. Niet zozeer de treintabloids Metro en Spits, als wel internet en het huis-aan-huisblad. Nieuws hoort gewoon gratis te zijn, vindt Robert Buisman (18). Hij is freelance licht- en geluidstechnicus bij de tv en leest het Leidsch Dagblad omdat zijn moeder er werkt. Zelf zou hij nooit een krant nemen. Nieuws leest hij online op fok.nl, nu.nl. Ook voor regionieuws kijkt hij op internet, bijvoorbeeld op alphen.com, een `onafhankelijke site over Alphen aan den Rijn'. Het gaat hem dan om nieuws op uitgaansgebied, in de horeca. ,,Kleine dingetjes zoals inbraken interesseren mij niet zo.''

Ook Frans Vink (43), freelance journalist, historicus en D66-raadslid in Boskoop, heeft geen abonnement op een regionale krant. Hij koopt hem af en toe los en ontvangt knipselkranten van de gemeente. Op de tafel in zijn woonkamer ligt het gratis advertentieblad Gouwe Koerier, met als openingsbericht: `Gezamenlijk afvalstation Boskoop en Waddinxveen'. Vinden de mensen hier dát interessant? ,,Ja, ik denk het wel. Zo'n krant wordt goed gelezen. Mensen schrijven er ook veel brieven in.'' Vink vindt dat de Gouwe Koerier ingewikkelde Boskoopse kwesties, zoals de voorgenomen bouw van een multifunctioneel centrum, soms beter volgt dan de regionale krant. ,,Rijn en Gouwe vond zoiets eigenlijk alleen interessant als er onenigheid over was.''

Is de regionale krant wat hem betreft dan niet helemaal overbodig? ,,Nee, dat niet. Een blad als Gouwe Koerier is natuurlijk niet echt kritisch. Ik vond Rijn en Gouwe erg belangrijk voor de opiniestukken en voor het goed volgen van bepaalde dingen. Het cliché `waakhond van de democratie'. Maar het is een trend dat mensen het minder zo zien.'' En, eerlijk is eerlijk, ook hij vond het als gemeenteraadslid en betrokken burger geen must om Rijn en Gouwe elke dag te lezen. ,,Ik zit hier nu een jaar of zeven in de raad, maar ik heb het niet meegemaakt dat een schandaal via de krant bekend werd. Er werken hier veel Poolse mensen in de boomkwekerijen. Soms wonen die met vijftien mensen in een huis, dat vind ik wel een schandaal. Maar dat is via de politie bekend geworden, niet via de krant.''

Vink studeerde vorig jaar af in Maatschappijgeschiedenis met een scriptie over de krant De Rotterdammer, die zo'n dertig jaar geleden tegelijk met drie andere regionale kranten fuseerde met het landelijke dagblad Trouw. In het begin had fusiekrant Trouw een dagelijkse regiopagina. Na een tijdje werd dat een wekelijkse regiopagina. Weer later werd dat een wekelijkse wisselpagina (afwisselend Rotterdam en Den Haag) en uiteindelijk werden de verschillende edities geschrapt. Lezers haakten massaal af. Vink voorziet op de langere termijn eenzelfde lot voor de 22 verschillende edities van het nieuwe AD. En net als toen lijkt dat hem niet de goede weg. ,,Juíst nu. Net nog las ik in Time dat mensen in Cornwall erkend willen worden als minderheid. In het grote Europa zijn mensen overal op zoek naar een identiteit.''

Hooftstraat

Wat krijgt de lezer van de nieuwe krant in huis? Een dikke tabloid, die begint met binnenland, buitenland, economie, `persoonlijk' (interview, entertainment) en sport. Op pagina 23 begint het regionale deel, getiteld `Dichtbij'. De pagina's lokaal nieuws en grote stadsnieuws variëren per editie. Voor de rest is `Dichtbij' voor alle lezers in een gebied hetzelfde. In het Groene Hart wordt `Dichtbij' gemaakt door 29 mensen in Alphen aan den Rijn. Vier redactiebureaus in Gouda en Woerden zijn bij de fusie gesloten.

Loek Heskes (58), zeventien jaar hoofdredacteur van Rijn en Gouwe, is ,,tevreden'', ja ,,trots'' op wat hij voor zijn krant heeft bereikt. In de eerste fusieplannen, zegt Heskes, bestond het AD Groene Hart helemaal niet. ,,Er was sprake van vier edities: AD landelijk, Rotterdam, Den Haag en Utrecht.'' Wegenerkranten Utrechts Nieuwsblad en Haagsche Courant zagen voor het Groene Hart meer ,,een inlegvel'' weggelegd dan een aparte editie. Heskes moest zich ,,invechten'' bij de besprekingen.

Dat herinnert hoofdredacteur Jan Bonjer zich anders. ,,Waar er is gevochten, heb ik het vechtwerk gedaan.'' Heskes is ,,tegelijk met de andere hoofdredacteuren'' bij de besprekingen betrokken. Ook is volgens Bonjer nooit van vier edities sprake geweest. ,,We hebben gezweefd tussen vijftien en 25 edities. En daar was altijd ten minste één Groene Harteditie bij.''

Loek Heskes vindt het concept van de nieuwe krant ,,een prima vondst''. Maar hij stapt wel op, zo heeft hij twee weken geleden besloten. Evenals de hoofdredacteuren van de Haagsche Courant en het Rotterdams Dagblad ziet hij voor zichzelf geen rol bij de fusiekrant. ,,Ik ben altijd eigen baas geweest'', zegt hij in zijn werkkamer op de redactie aan het Alphense Wallenbergplein, waar de eerste Rijn en Gouwe-voorpagina ingelijst aan de muur hangt. ,,Ik ben 58, dus niet meer zo makkelijk kneedbaar. Dus ik dacht: ik ga maar gebruikmaken van het sociaal plan.''

In het fusieproces is veel waardevols verloren gegaan, vindt hij. Rijn en Gouwe had een jongerenpagina met rubrieken over dvd's, games, tattoos, waar ,,heel veel respons'' op kwam. Daar was geen plaats meer voor. De regiokantoortjes in Woerden en Gouda gaan dicht. ,,De uitgevers hebben gezegd: we moeten doordringen tot de haarvaten van de samenleving. Dan moet je niet beginnen met kantoortjes te sluiten.'' Heskes is het er ook niet mee eens dat zijn eindredactie, die de kopij van verslaggevers bewerkt, naar Rijswijk is verhuisd, en mede wordt bemand door eindredacteuren van andere kranten. ,,Bij een eindredactie moeten mensen zitten die exact weten wat zich in een gemeente afspeelt. Ik zie de vragen uit Den Haag al komen: Mijn god, waar ligt Liemeer? Is de Hooftstraat van Alphen met een -d of een -t? Dat zijn kleine dingen, maar wel dingen waar de lezer zich in herkent.''

Waar hoofdredacteur Jan Bonjer van de nieuwe krant de `lezersdoelgroep' aanduidt als `een gezin, niet hoogopgeleid, mbo-plus', als `nuchter Nederland', denkt Loek Heskes aan de inwoner van Alphen die een halve krant moet doorbladeren voor hij het lokale nieuws vindt. En die zes regiopagina's krijgt over kwesties die ver van zijn bed zijn, al is het maar tien kilometer. Want het Groene Hart mag dan een geografisch begrip zijn, een eenheid is het allerminst. ,,Een Alphenaar die voor zijn inkopen niet kan slagen in Alphen gaat niet naar Gouda of Woerden, die gaat naar Leiden. Een Gouwenaar gaat naar Rotterdam, een Woerdenaar naar Utrecht.''

Maar in de nieuwe krant wordt de lezer toch de baas? Het verbaast Heskes dat die ruimte voor de lezer wordt gepresenteerd als iets nieuws. ,,Bij Rijn en Gouwe deden we dat al jaren. Ingaan op vragen van lezers, lezers toegang geven tot de kolommen, enquêtes organiseren. Je bent niet alleen voor maar ook van het Groene Hart. Je probeert mensen te mobiliseren.'' Natuurlijk is het een goede zaak dat een krant zich op de lezer richt, zegt hij. ,,Maar er komt nu wel heel veel nadruk op te liggen. Het mag nooit zo zijn dat de lezer de inhoud van de krant bepaalt. Dat gaat mij echt te ver.''

    • Joke Mat