In China zijn de heuvels hoog en is de keizer ver weg

Veel managers zijn bang dat ze niet goed genoeg zijn, oplichters die elk moment door de mand kunnen vallen. Manfred Kets de Vries schrijft in Harvard Business Review dat hun gedrag schadelijk is voor het bedrijf waar ze werken. De auteur is hoogleraar leiderschapsontwikkeling aan INSEAD, een opleiding voor hoger managementonderwijs in Fontainebleau en Singapore, en psychoanalyticus. Als therapeut is hij gespecialiseerd in de behandeling van managers.

Omdat managers met een oplichtersneurose zo gespitst zijn op snel succes, aldus De Vries, ,,zijn ze vaak ongeduldig en kwetsend''. Dat komt doordat ze zichzelf en hun werk proberen te bagatelliseren, ,,bijzonder streng zijn voor zichzelf, niet bereid zijn om anderen te ontzien en een goelagachtige sfeer creëren''.

Gevaarlijker echter, zo doet de auteur er nog een schepje bovenop, is hun invloed op de kwaliteit van de besluitvorming. Immers, topmanagers die zich een oplichter voelen zijn bang om op hun eigen oordeel te vertrouwen. Dat heeft volgens de auteur bijvoorbeeld tot gevolg dat ze geneigd zijn ondernemende initiatieven de kop in te drukken. Immers, als je je eigen oordeel niet vertrouwt, kun je ook dat van een ander niet vertrouwen. Dit soort gedrag heeft volgens de auteur een nog grotere impact op de organisatie als de neurotische oplichter, perfectionist als hij is, in een organisatie werkt die fouten afstraft.

Voor mensen die aan deze neurose lijden, moet het Koreaanse Samsung Electronics welhaast een nachtmerrie zijn. Want, aldus het tweewekelijkse Amerikaanse zakenblad Fortune, ,,in de wereld van Samsung schuilt een ramp in elk detail dat je over het hoofd ziet''. Het blad is vol lof voor deze ,,uniek paranoïde bedrijfscultuur''. De ontwikkeling ervan is het werk van topmanager Jong-Yon Yun die er prat op gaat dat hij zijn bedrijf permanent in een crisissfeer weet te houden. Hij gaat ervanuit dat ,,het ego de grootste barrière is voor innovatie''.

Hij lijkt model te hebben gestaan voor De Vries' portret van de manager als neurotische oplichter, maar in tegenstelling tot wat deze schrijft in Harvard Business Review, vaart Samsung wel bij de toewijding van zijn topman. Vorig jaar boekte de onderneming 9 miljard dollar (7,2 miljard euro) winst op een verkoop van 72 miljard dollar. Volgens het Britse onderzoeksbureau Interbrand is de waarde van het merk Samsung al groter dan die van het merk Sony. En er is volgens het blad geen andere onderneming die een hoger percentage van de inkomsten uitgeeft aan r&d, te weten 8,3 procent, dat is 4,6 miljard dollar. Het creëren van nieuwe producten is volgens het blad essentieel, want iedereen bij Samsung weet dat dit de enige manier is om de concurrentie uit China de baas te blijven.

Die vrees is echter lang niet altijd gerechtvaardigd, meent het Britse weekblad The Economist. Want het bestaan van een China Inc. naar Japans model is een mythe. Natuurlijk wil de Chinese staat graag een bedrijfsleven scheppen dat internatonaal meetelt, maar het bedrijfsleven heeft meer last dan lust van de chaotische manier waarop de overheid haar macht aanwendt. Dat is vooral te wijten aan de vaak tegenstrijdige belangen van de centrale overheid en de lokale overheden. Niks nieuws onder de zon, meent het blad, want het Chinees kent al eeuwen lang een gezegde als ,,de heuvels zijn hoog en de keizer is ver weg''.

Daar komt bij dat het nooit duidelijk is wie nu eigenlijk de eigenaar is van een Chinese onderneming. De meeste bedrijven hebben volgens het blad een ,,rode hoed''. Dat betekent dat de overheid grootaandeelhouder is. Volgens het blad komt het vaak voor dat de overheid zich met de bedrijven gaat bemoeien zodra ze succes hebben, meestal met rampzalige gevolgen. Een van de ondernemingen die niet kan ontsnappen aan de greep van de overheid is Haier, China's grootste producent van witgoed, omdat de rechter heeft beslist dat het bedrijf eigendom is van de provincie Quingdao, en het bedrijf heeft verboden een notering op de beurs van Hongkong aan te vragen. Computerproducent Lenovo heeft zich wel met succes onttrokken aan invloed van de Chinese overheid door zich te vestigen in Hongkong.

Het kan wel zijn dat de Chinezen er een potje van maken, maar dat neemt niet weg dat Canon, de Japanse producent van consumentenelektronica, de hete adem van de Chinese concurrenten in de nek voelt. Canons grootste vrees is, aldus het Amerikaanse zakenweekblad BusinessWeek, dat Chinese producenten hun marktaandeel in printers en kopieermachines willen uitbreiden, precies de branche die Canon het meeste oplevert. Maar zolang Fujio Mitarai bij Canon aan het roer staat is er volgens het blad weinig reden tot zorg. Hij was het immers die Canon de afgelopen jaren uit het slop heeft gehaald door verlieslijdende bedrijfsonderdelen af te stoten, zoals de productie van personal computers en platte beeldschermen. Canon verwacht dat de winst dit jaar met 6,9 procent groeit tot 3,28 miljard dollar. De onderneming heeft het succes van de laatste jaren volgens het blad te danken aan Mitarai's obsessie voor efficiëntie.

    • Herman Frijlink