Het webcongres: De vaste boekenprijs is achterhaald

Een meerderheid van de deelnemers aan het webcongres, het online discussieplatform op www.nrc.nl/webcongres, is voor de afschaffing van de vaste boekenprijs.

,,Afschaffing van de vaste boekenprijs zou in ons kleine taalgebied onvermijdelijk leiden tot een verschraling van het aanbod. Laten we dat alsjeblieft niet riskeren'', schrijft Piet Buwalda uit Den Haag. Met deze korte reactie op de stelling geeft hij bondig de mening weer van een minderheid van het Webcongres. De boekenprijs volledig overlaten aan de marktwerking zou volgens circa een derde van de deelnemers rampzalige gevolgen hebben voor de kleine uitgeverijen en kleine of gespecialiseerde boekhandels. Bovendien zouden de boeken van schrijvers met een klein publiek niet meer worden uitgegeven.

De vaste boekenprijs stond vorige week weer ter discussie naar aanleiding van een (inmiddels bijgelegd) meningsverschil tussen het Commissariaat van de Media en Bol.com over de korting die de internet-boekwinkel geeft op studieboeken. Bol.com bevoordeelt studenten aan een hbo-instelling of universiteit. De handelwijze van Bol.com was volgens het Commissariaat in strijd met de wet op de vaste boekenprijs en zou tot oneerlijke concurrentie leiden. De PvdA kwam vorige week met een voorstel om de boeken op middelbare scholen in fondsen onder te brengen, waardoor de aanschafprijs per leerling zou verminderen.

Maar schoolboeken vormen slechts een fractie van het totale boekenaanbod dat valt onder de (vorig jaar vernieuwde) vaste boekenprijswet. Het doel van de wet is om het aanbod van titels zo groot en breed mogelijk te houden. Zowel internetondernemers als supermarktketens hebben in het verleden getracht – en zijn er soms in geslaagd – boeken tegen een lager tarief te verkopen dan was bepaald volgens de vaste boekenprijs. Hoe lang is deze wet nog houdbaar in een tijd dat een gereguleerde markt in vrijwel alle sectoren is losgelaten ten faveure van de vrije marktwerking?Deze afspraak is wel degelijk van maatschappelijk belang, vindt Dick de Boom te Maarssen, gezien `de verpulping van onze maatschappij': ,,Het staat iedereen vrij de boeken te kopen die hij wil. Maar ook boeken voor een minder groot publiek zijn onmisbaar voor de kwaliteit van de samenleving.'' ,,Schrijvers moet je beschermen, voegt Rob Timmer uit Krimpen aan den IJssel daaraan toe. ,,Net als acteurs en kunstenaars. Of flikkeren we onze hele beschaving maar in één klap overboord?''

,,De diversiteit en de kwaliteit van boeken staan al zwaar onder druk'', waarschuwt Maarten van der Werf uit Amsterdam. In ons kleine taalgebied, stelt hij, is het draagvlak voor minder toegankelijke boeken toch al marginaal, ook als de kwaliteit daarvan hoog is. ,,Om een redelijk aanbod te behouden moet je niet willen toelaten dat grote bedrijven kleine, kwalitatief hoogstaande uitgeverijen simpelweg op prijs wegconcurreren.''

Tegenstanders van de vaste boekenprijs menen dat de prijsafspraak een behoorlijke selectie in de weg staat. Uitgevers hoeven immers niet veel moeite te doen om de hoge prijzen waar te maken en innen te gemakkelijk subsidies. ,,Dit is wettelijk legalisering van een typisch Nederlands kartel'', schrijft Sara Muller uit Amsterdam. ,,Waarom verdienen boekhandels hier goud aan de verkoop van Amerikaanse pocket onder het mom van die vaste prijs? Om sommige boeken te subsidiëren bestaan legio andere methoden.''

Het argument dat afschaffen van de vaste prijs tot verschraling van het aanbod leidt, wordt door voorstanders van de stelling weersproken. ,,Luisteren naar klassieke muziek is met sprongen vooruit gegaan sinds winkelketens de sets tegen ongekend lage prijzen aanbieden'', schrijft bijvoorbeeld Willem van Hoorn uit Oegstgeest. ,,Bied de klassieke en moderne literatuur in paperbacks aan tegen spotprijzen en zelfs ouders van jonge gezinnen zullen weer gaan lezen.'' Arnold Kok uit Den Haag meent dat het kwaliteitsoordeel uiteindelijk aan de lezer is – en dat alleen die aanbod en prijs moet bepalen: ,,Het loslaten van die vaste prijs zou de kwaliteit wel eens ten goede kunnen komen.''

Ook hekelt een aantal deelnemers het oncontroleerbare karakter van de geldstroom ten gevolge van de vaste boekenprijs. De `Harry Potter-lezer' subsidieert zonder enige vorm van democratische controle allerlei cultureel hobbyisme van anderen'', schrijft Jurjen Glazenburg uit Almelo. ,,De vaste boekenprijs is dus niet alleen in strijd met de marktregels waar wij voor hebben gekozen, maar is ook ondemocratisch.''

Een groot aantal lezers beschouwt vaste prijzen als een anachronisme, een onbruikbare erfenis. Anne Pries uit Leiden vindt het `buiten proporties' dat een boekhandelaar veertig procent op de verkoopprijs verdient van een boek dat hij vaak niet eens op voorraad heeft. ,,Waarom moet de kleine boekhandelaar worden beschermd en de kleine kruidenier niet?'', vervolgt zij. ,,Een boek moet gewoon worden onderworpen aan de marktwerking, met als ieder ander gebruiksvoorwerp.''

André Dierick uit Woerden laat het bij `geen mening': ,,Het loslaten van de boekenprijs zou kunnen leiden tot verschraling omdat uitgevers alleen maar Da Vinci- en Bernini-mysteries willen verkopen, maar concurrentie op de schoolboekenmarkt zou de oplossing kunnen zijn voor de ieder jaar weer hogere schoolboeken-rekeningen.''