Raadsels rond F. van A.

Nova kwam met een eigenaardig geval. In een reportage over de van genocide verdachte zakenman die in deze krant als F. van A. wordt aangeduid (moeilijk vol te houden als de televisie hem bij zijn volledige naam noemt), werd de vraag opgeworpen of de AIVD zijn eigen informanten bewust aan justitie uitlevert. Vandaag beslist de rechter over verlenging van de voorlopige hechtenis van de man die op 6 december vorig jaar is aangehouden op verdenking van de levering van grondstoffen voor chemische wapens aan Irak, de wapens waarmee Saddam Hussein massamoorden bedreef op de Koerden. De verdachte was tevens informant van de AIVD en woonde op het moment van zijn arrestatie in een safe house van de geheime dienst aan de Wittenkade in de Amsterdamse Staatsliedenbuurt.

Her en der is geopperd dat justitie met de arrestatie op een pijnlijke manier de AIVD in de wielen reed en dat de man inzet is van een conflict tussen twee overheidsinstellingen. In de Nova-reportage van Reijer Zwaan en Mirjam Bartelsman kwam een andere versie naar voren: de AIVD heeft zelf via journalist Alexander Munninghoff publiciteit rond Van A. georganiseerd om hem onder de aandacht van justitie te brengen. Munninghoff interviewde de chemicaliënhandelaar voor de Haagsche Courant en toen daar geen vervolg op kwam, mocht Netwerk hem voor de camera spreken bij Munninghoff thuis. Helemaal volgen kon ik de reportage niet. De informatie beperkte zich tot de mogelijkheid van een schimmige manoeuvre van de AIVD met de eigen informant als inzet.

Als kijker blijf je voornamelijk met vragen zitten. Met welk doel zou de AIVD interviews in de media regisseren? Spande de dienst Munninghoff en via hem Netwerk voor een karretje? Welk karretje dan? Was het de bedoeling de genocideverdachte als het ware publicitair wit te wassen, vergeefs, of wilde de AIVD hem er juist bij lappen? Munninghoff bleek van oordeel dat justitie `erg doorgeslagen' is met de vervolging van Van A. Maar waarom vindt hij dat eigenlijk? Het leveren van massavernietigingswapens aan Saddam (die wapens hebben echt bestaan, hoor) is toch geen peulenschil? Reuze intrigerend allemaal, hoewel nauwelijks een proeve van onderzoeksjournalistiek, omdat er geen begin van antwoord op de opgeroepen vragen kwam.

Overigens bewees Nova gisteren opnieuw zijn toegevoegde waarde met een uitstekende kritische reportage uit New Orleans. Dan ben je blij als televisiekijker niet alleen maar op CNN te zijn aangewezen voor verslaggeving van schokkende gebeurtenissen buiten onze landsgrenzen. De parlementaire berichtgeving in Den Haag vandaag daarentegen zou wel wat minder `volgend' mogen zijn. Het kabinet deed gisteren zijn best de kwestie rond landbouwminister Veerman terug te brengen tot een discussie over de deelname van ministers aan allerlei comités van aanbeveling voor goede doelen, zoals het Jenevergenootschap dat minister Remkes als ambassadeur heeft. Ferry Mingelen deed hier braaf aan mee.

Mijn plan om het weekje dat ik op deze plek collega Hans Beerenkamp mocht vervangen vooral te gebruiken om mooie cultuurprogramma's aan te prijzen, heb ik helaas moeten laten varen. Alles wat zelfs maar zijdelings met kunst en cultuur in verband stond, viel tegen of bestond uit herhalingen. En ik had me nog wel zo voorgenomen om me te richten op programma's die ik kan bewonderen. Bewonderen is veel moeilijker dan afkraken, het is ook aanzienlijk bevredigender voor een recensent. Maar dan moet er wel iets te bewonderen zijn, zoals het talent van Paul de Leeuw op het gebied van amusement.

Stel je voor dat onder druk van de commercie de creativiteit, de avant-garde, het experiment op de televisie het loodje leggen. Dan hou je soap over. En reality tv, waarin `gewone mensen' inmiddels spelen dat zij allemaal soapsterren zijn. Niets is minder `echt' dan reality. Ik heb werkelijk geprobeerd met een open mind naar Big Brother op Talpa te kijken, maar vond het te stompzinnig en zielig om er een woord aan vuil te maken.

Elsbeth Etty was de laatste zomerkijker van dit jaar, komende maandag staat tv-recensent Hans Beerekamp weer op deze plek.

    • Elsbeth Etty