Onvermijdelijke stad op een onmogelijke plaats

De mens bestrijdt de kwetsbaarheid van New Orleans voor het water, maar vergroot die tegelijkertijd.

Een onvermijdelijke stad op een onmogelijke plaats, is New Orleans door geografen wel genoemd. Voor de Franse kolonist Jean Baptiste Le Moyne de Bienville was in 1718 een nederzetting aan de monding van de Mississippi een logische plaats. Hij negeerde de waarschuwingen van zijn ingenieurs. Die raadden de lokatie op moerassige grond, tussen rivier de Mississippi en de Golf van Mexico, af. Nu, driehonderd jaar later volgt de voorspelde ramp. New Orleans heeft in die tijd veel maatregelen getroffen om het gevaar voor overstromingen te beteugelen, maar heeft ook bijgedragen aan de risico`s.

Aan de noordkant van de stad ligt Lake Pontchartrain, in rechtstreekse verbinding met de Golf van Mexico, in het westen kronkelt de rivier de Mississippi, die ten zuiden van de stad uitmondt in de Golf. Een stelsel van 800 kilometer aan dijken in de regio moet de bevolking beschermen. Dinsdag braken twee van die dijken door, nadat de stad eerst opgelucht ademhaalde toen Katrina maandag niet voor onmiddellijke doorbraken zorgde. De doorbraken zijn waarschijnlijk veroorzaakt doordat water uit het meer over de dijktoppen sloeg, en ze zo erodeerde. Door binnengelopen water zijn de dijken ook vanaf de binnenkant beschadigd. De pogingen om de gaten te dichten door er vanuit de lucht zandzakken en vier meter lange betonblokken in te storten, verlopen moeizaam omdat het water ondertussen nog stukken van de dijk afsloeg.

De dijken rond de Mississippi zelf, waarbinnen het water van de volle rivier moet worden afgevoerd naar de Golf, houden het vooralsnog. Die dijken maken het gebied kwetsbaar voor overstromingen, zegt Camiel van Drimmelen, adviseur bij Rijkswaterstaat RIZA in Lelystad. In februari bracht hij een werkbezoek aan de Mississippi-delta en vier andere rivierdelta's in de wereld, om te bestuderen welke lessen Nederland zou kunnen trekken voor de bescherming van de Nederlandse bevolking tegen de zee. ,,De dijken brengen het door het water meegevoerde sediment tot ver buiten de kust en lozen het op zee. Vóór die dijken er waren, werd dat sediment afgezet in het kustgebied. Nu is een groot deel daarvan veranderd in zee en dat maakt dat het water dichterbij New Orleans komt.''

Een aantal initiatieven om de natuurlijke zeewering te herstellen en zo al te grote golfafslag te voorkomen zijn de afgelopen jaren opgestart. Volgens Van Drimmelen heeft het Army Corps ook niet altijd de financiële middelen gekregen die het zou willen hebben om de bescherming te verbeteren. De bodem is verder ingeklonken door olie- en gaswinning en bemaling, en is daardoor sinds ongeveer 1930 met een meter gedaald. De komvormige stad ligt gemiddeld twee meter onder zeeniveau.

De dijken zijn in de afgelopen decennia, na de vorige grote orkaan Betsy in 1965 versterkt en opgehoogd om een orkaan van categorie 3 op de vijftrapsschaal van Shaffir-Simpson te kunnen doorstaan. Statistisch gezien was het duidelijk dat de regio eens door krachtiger orkanen getroffen zou worden. De vraag was hoe groot die kans was, en wanneer die mogelijkheid werkelijkheid zou worden. Verder versterken tot de infrastructuur categorie 4 en 5 zou kunnen doorstaan, alleen besproken door het US Army Corps of Engineers, vergelijkbaar met rijkswaterstaat in Nederland.

,,Het is ook de vraag of dat de juiste beslissing zou zijn. Hoe kun je je beschermen tegen de hoge vloedgolf die Biloxi trof?'', zegt Van Drimmelen. ,,Met die wetenschap heeft New Orleans ervoor gekozen om de nadruk te leggen op evacuatieplannen, voorlichting en rampenoefeningen over de risico's op overstromingen.'' Van Drimmelen was goed te spreken over de informatievoorziening aan de bevolking. Hoewel het gelukt is om een miljoen inwoners in een dag te evacuëren hebben naar schatting 100.000 inwoners geen gehoor gegeven aan de oproep van burgemeester Nagin afgelopen zondag om te vertrekken. ,,Je kunt je achteraf afvragen of de voorlichting is geslaagd'', zegt Van Drimmelen.

Hij besprak met lokale rampenbestrijders evacuatieplannen en voorlichting. Die zijn erop gericht om mensen in korte tijd de stad uit te krijgen. Voor zover bekend voorzien die niet in directe opvang van gevluchte mensen. ,,Het is de bedoeling dat de mensen als ze eenmaal veilig zijn zelf een onderkomen zoeken, zoals in hotels.''

    • Hanneke Chin-A-Fo