Fusiegolf in onverbiddelijke groeimarkt

De thuiszorg in Nederland is in de ban van een fusiegolf. Nieuwe zorgconglomeraten komen opeens op. Kartelautoriteit NMa heeft haar handen vol.

Het is haasje-over in de thuiszorg.

Zoals de managers in het bedrijfsleven elkaar proberen af te troeven met fusies en overnames om een groter marktaandeel te winnen, zo gaat het nu ook in de thuiszorg. ,,Als er één begint, dan gaan er opeens meer'', zegt een jurist die regelmatig thuiszorgbedrijven helpt om fiat voor een fusie te krijgen bij kartelautoriteit NMa, de Nederlandse Mededingingsautoriteit.

Regionale bedrijven met fantasienamen als Icare, Sensire en Evean ontpoppen zich door een aaneenschakeling van fusies opeens als nieuwe zorgconglomeraten, met thuiszorg en verpleeghuizen, en omzetten die oplopen tot 545 miljoen euro.

Op het eerste gezicht is thuiszorg geen buitengewoon dynamische markt. De aanbieders werken lokaal, soms regionaal. `Zorg achter de voordeur' is de verkoopslogan van de branche, voor mensen tussen 0 en 115 jaar.

Thuiszorg wordt betaald uit de verplichte werknemerspremies voor de AWBZ. De dienstverlening is arbeidsintensief. Dat maakt thuiszorgbedrijven grote werkgevers. Zij krijgen hun klanten meestal door verwijzingen van ziekenhuizen en huisartsen. De consument zelf heeft weinig te kiezen. Het zorgkantoor, dat is gelieerd aan de dominante plaatselijke of regionale zorgverzekeraar, koopt de thuiszorg voor hem in. In 2004 zijn eigen bijdrages ingevoerd, die de vraag hier en daar drastisch hebben verminderd.

Maar op het tweede gezicht is het een miljardenmarkt. Consultants van adviesbureau PricewaterhouseCoopers voorspelden eerder dit jaar al een nieuwe fusiegolf, met de vorming van ware zorgconglomeraten, van thuiszorg tot ziekenhuizen, met omzetten van meer dan 0,5 miljard euro.

Vergrijzing maakt de thuiszorg een onverbiddelijke groeimarkt, en groei stimuleert managers om nog sneller te groeien. Volgens de beproefde tactiek uit het bedrijfsleven: fuseren.

De NMa heeft inmiddels haar handen vol aan de fusies en samenwerkingsverbanden. Rondom Breda, in het Gooi, rondom Delft, in Midden-Limburg, en over de grenzen van regio's heen, tussen Oost- en Noord-Holland, en van de Achterhoek naar Groningen.

De fusiecarrousel is echt gaan draaien met de krachtenbundeling per 1 januari van Sensire (uit Terborg) met Thuiszorg Groningen tot de nummer één in de markt: samen 224 miljoen euro omzet en zo'n 12.500 medewerkers.

De twee hadden nog verder willen gaan: Icare (uit Meppel) deed ook mee. Samen zouden zij een groot deel van Noord- en Oost-Nederland gaan bestrijken. Maar daar stak de NMa een stokje voor. De vrees bij de NMa: andere aanbieders komen niet meer aan de bak. ,,Toetreding tot die regionale markten is niet eenvoudig, dit geldt met name voor de landelijke gebieden'', zegt directeur concentratiecontrole H. Schönau in het NMa-jaarverslag.

Icare trok zich terug, maar de expansieplannen bleven. In 2003 was Icare al gefuseerd met De Trans, in Rolde, die zorg levert voor mensen met een verstandelijke handicap. Op 10 juni van dit jaar meldde Icare bij de NMa fusieplannen met Evean, die onder meer thuiszorg levert in de regio Waterland rondom Zaandam. Evean had kort daarvoor zijn werkterrein uitgebreid door een fusie met De Weeren, die actief is in thuiszorg en verpleeghuizen, in Amsterdam Noord en Zuid-Oost.

De fusie maakte van hen de nieuwe nummer één: ruim 18.000 medewerkers (stand van zaken eind 2004), 495 miljoen euro omzet. ,,Schaalgrootte op zich is geen doel van de fusie'', zegt een woordvoerster. ,,Maar de marges in de thuiszorg zijn relatief laag en om iets over te houden moet je wel schaalgrootte hebben.''

Het doel? Geld vrijmaken voor innovaties. ,,Alarmering op afstand als iets niet in orde is. Of video-luister verbindingen zodat je niet automatisch een verpleegkundige hoeft langs te sturen.''

Innovatie was ook het `toverwoord' van Sensire en Thuiszorg Groningen. De doelmatigheidswinst uit een fusie ,,willen we benutten om innovatieve producten te ontwikkelen'', zei bestuursvoorzitter M. Almekinders van Sensire, in het NMa-jaarverslag.

Tweede argument voor fusie: wie groot is, is een onontkoombare zakenpartner als de gemeenten straks een grote rol krijgen in de AWBZ-zorg. Zoals de Icare/Evean-woordvoerster zegt:,,We verwachten dat we een interessantere onderhandelingspartner zijn als we in omvang toenemen.''

NMa gaf Icare en Evean begin juli groen licht. Vier dagen later meldden de twee fusiepartner al hun volgende doel: overname van Integra, een koepel die onder meer thuiszorg in Alkmaar levert. Integra kampte met een vermogenstekort (3,3 miljoen euro). Een steunaanvraag bij toezichthouder CTG werd afgewezen.

Op 14 april sloten Evean en Icare een intentieverklaring om Integra over te nemen, zo blijkt uit het Integra-jaarverslag. Net als in het bedrijfsleven geldt: de financiële nood van de een is de expansiekans van de ander. Icare had eind vorig jaar 59 miljoen euro in kas, Evean had 23 miljoen.

Het is de tweede keer in ruim twee jaar dat Icare een thuiszorgorganisatie redt. In 2003 legden Icare en Sensire elk 2 miljoen euro op tafel om thuiszorg Nieuwegein (genaamd Vitras) te saneren.

De NMa weigerde tot nu uit angst voor verschraling van de (potentiële) concurrentie fusies van grote aanbieders in aanpalende regio`s. Maar Icare en Evean mogen wel verder met Integra, wiens werkgebied aansluit op dat van Evean. Ja, het marktaandeel van de nieuwe combinatie is hoog, zelfs de hoogste in de regio (40 à 50 procent), en ja, het marktaandeel van Evean in het aanpalende Zaanstreek/Waterland is nog hoger (70 à 80 procent). Maar de NMa rekent op de concurrentie van twee naburige thuiszorgbedrijven. Over het vermogenstekort van Integra geen woord.

Ook Sensire/Thuiszorg Groningen fuseert verder: met Stichting Oosterlengte (45 miljoen euro omzet, bijna 1.600 medewerkers) in Winschoten. Voor de NMa speelt daarbij een vergelijkbare afweging: aanpalende werkgebieden én een financieel gat bij Oosterlengte, dat na twee verliesjaren een vermogenstekort van ruim zes ton heeft. Ook hier gaat de NMa de zaak onderzoeken.

Rectificatie / Gerectificeerd

In het kader bij het artikel Fusiegolf in onverbiddelijke groeimarkt (1 september, pagina 17) zijn de namen en beloningsbedragen van de bestuurders van Evean en Sensire verwisseld. Bestuurder van Sensire is M. Almekinders (201.180 euro), die van Evean is W. de Wijer (179.220 euro).

    • Menno Tamminga