EU verlangt toezegging van Turkije

De landen van de Europese Unie werken aan een `tegenverklaring' over Turkije. Daarin moet komen te staan dat Turkije EU-lid Cyprus moet erkennen tijdens zijn onderhandelingen over EU-toetreding.

De `tegenverklaring' komt aan de orde tijdens overleg van de Europese ministers van Buitenlandse Zaken die vandaag en morgen bijeenzijn in Newport (Wales). Dit is gisteren gezegd door de Britse regring, die dit halfjaar de EU voorzit. Over de precieze formulering zijn de EU-landen verdeeld.

De `tegenverklaring' moet de weg vrijmaken voor het starten van onderhandelingen met Turkije over toetreding tot de EU op 3 oktober. Ze zullen naar verwachting een jaar of tien duren.

De kwestie-Cyprus vormt een struikelblok in het overleg tussen Europa en Turkije. Turkije maakt aanspraken op het noordelijk deel van Cyprus, dat het sinds 1974 bezethoudt. Deze aanspraken worden door geen enkel land erkend.

Eind vorig jaar kwamen de EU-landen, onder Nederlands voorzitterschap, overeen dat met Turkije onder bepaalde voorwaarden onderhandelingen over toetreding tot de EU konden beginnen. Een van de voorwaarden betrof Turkse ondertekening van het nieuwe douane-unieverdrag. Daarmee zou Turkije blijkgeven van een zekere erkenning van Cyprus. ,,Het is geen formele juridische erkenning, maar wel het begin van een erkenning'', aldus premier Jan Peter Balkenende vorig jaar december in zijn rol als EU-voorzitter.

Eind juli gaf Turkije zijn fiat aan het douane-unieverdrag. Maar Ankara koppelde er een aparte verklaring aan vast waarin staat dat deze ondertekening geen erkenning van Cyrpus inhoudt. Die expliciete stellingname wordt door verschillende EU-landen, waaronder Frankrijk, Griekenland en Cyprus, beschouwd als een ondermijning van de afspraken.

De juristen van de Europese Commissie en de regeringsvertegenwoordigers concludeerden afgelopen week dat de Turkse verklaring geen belemmering vormt voor de douane-unie, maar wel politieke implicaties heeft. In de `tegenverklaring' wil de EU haar eigen uitleg verwoorden.

Een meerderheid van de Tweede Kamer van CDA, VVD, SP, ChristenUnie en SGP vindt dat Turkije zijn verklaring over Cyprus moet intrekken. Gebeurt dat niet, dan magen volgens deze partijen niet met Turkije worden onderhandeld over toetreding. Dat bleek gisteren in een debat in de Tweede Kamer.

Minister Bernard Bot van Buitenlandse Zaken wilde niet zo ver gaan. Hij zei meer belang te hechten aan Turkse navolging van het douane-unieverdrag en toelating van Cyprische schepen tot Turkse havens. Bot kreeg alleen de steun van oppositiepartijen PvdA en Groenlinks.

    • Mark Kranenburg