Emotionele Schröder zweept achterban op

Met nog ruim twee weken te gaan voor de bondsdagverkiezingen staan de Duitse socialisten op forse achterstand.

Gerhard Schröder is amper binnen of hij steekt zijn duimen al in de lucht en slaat zijn handen boven zijn hoofd ineen. De klassieke houding van de overwinnaar. Krachtige gebaren. Vol zelfvertrouwen.

Zijn toespraak is lang en strijdlustig. Emotioneel soms. Als de vijfhonderd afgevaardigden op het partijcongres in Berlijn hem belonen met 14 minuten applaus en gescandeerde leuzen - `Gerhard voor Duitsland' - gaan die duimen opnieuw de lucht in.

Zeventien dagen voor de Bondsdagverkiezingen loopt Schröders SPD in de peilingen vér achter op de CDU van Angela Merkel: twaalf procentpunten. Sommige onderzoekers gaan er van uit dat hij het gat niet meer kan dichten. In Duitse kranten duiken inmiddels anonieme partijleden op die kritiek uiten op zijn verkiezingscampagne. Schröder zou ,,eenzaam'' zijn. De jongere garde in de SPD zou al nadenken over een nieuw tijdperk. Het zijn bange dagen voor Duitse sociaal-democraten.

De politieke tegenstander noemt Schröders verkiezingscampagne een afscheidstournee. Toch is de sfeer ronduit opgewekt. Verkiezingscongressen zijn per definitie demonstraties van eenheid en kracht. Als het kader 's nachts al wakker ligt, in Berlijn laat men het niet merken. ,,We hebben nog altijd hoop'', zegt de jonge politicoloog Christian H. Schuster van het platvorm `wirkaempfen.de'. ,,Het wordt spannend'', zegt Klaus-Heinrich Dedring, een stafmedewerker op het partijbureau. Niels Annen, lid van het partijbestuur, haalt Churchill aan: in de politiek is een week een eeuwigheid. ,,En wij hebben nog tweeënhalve week.''

Uit kleinigheidjes blijkt dat de twijfel knaagt. Stafmedewerker Dedring laat zich ontvallen dat het congres aantoont dat ,,we als partij niet zullen omvallen, mochten we verliezen.'' Politicoloog Schuster zegt dat de partij het beter zal doen dan in de peilingen, maar dat er geen ,,immense sprongen'' meer te verwachten zijn. Bestuurder Annen formuleert zijn prognose als volgt: ,,Het is niet bijzonder waarschijnlijk dat het genoeg zal zijn voor roodgroen, maar het is ook niet volledig uitgesloten.'' De overwinning is niet bijzonder waarschijnlijk en niet volledig uitgesloten.

Op het podium doet Schröder wat een groot aanvoerder in een dergelijke situatie moet doen. `Mij krijgen ze niet klein', zegt zijn lichaamstaal. Zegt de toon van zijn toespraak. Zeggen zijn ogen. Door vervroegde verkiezingen te forceren heeft hij zich veroordeeld tot de aanval. Andere opties zijn er niet.

Hij begint met een charge tegen het dreigende defaitisme. Laat u niet op stang jagen door de ,,onheilige alliantie'' van oppositie, onderzoekers en media die denkt dat we niet meer kunnen winnen, roept hij. ,,Er is nog niets beslist. Ook deze verkiezingen worden pas in de laatste dagen beslist.''

Als hij de tegenstander aanvalt, kiest hij scherpe bewoordingen. Merkel wil een ,,ellebogen-samenleving'' waarin afgunst het leven tekent. Een maatschappij die ,,koud, niet solidair en onmenselijk'' is. Merkel zal het land splijten. Een wig drijven tussen mensen in het westen en mensen in het oosten, tussen een kleine groep mét geld en een grote groep zonder geld. Angela Merkel zal de ,,innerlijke vrede'' in het land vernielen.

Schröder reserveert veel tijd voor Paul Kirchhof, de nieuwe ster in het schaduwkabinet van Merkel en beoogd minister van financiën. Kirchhof, hoogleraar en belastingspecialist, maakt zich sterk voor een belastingtarief van 25 procent voor bijna iedereen en wil alle aftrekposten en fiscale tegemoetkomingen afschaffen. ,,Die professor uit Heidelberg'', zegt Schröder, wil in Duitsland ,,Raubtierkapitalismus'' introduceren. De professor ,,heeft geen vage notie van het leven van eenvoudige mensen''.

Verpakt in de aanval zit ook een opsomming van zijn eigen prestaties. De export is gegroeid, nooit eerder was het overschot op de handelsbalans zo groot als nu en de kas van de ziekenfondsen is weer goed gevuld, de werkloosheid daalt. Schröders boodschap is helder: ik wil het land verder moderniseren, maar alleen met mij heeft u de garantie dat Duitsland sociaal en rechtvaardig blijft.

www.nrc.nl/duitslandkiest: Weblog Michel Kerres

    • Michel Kerres