`Standvastige politici kom je alleen in hemel tegen'

Jonathan Moyo stemde gisteren tegen een radicale grondwetswijziging in Zimbabwe. Vroeger stond hij bekend als ,,Mugabe's eigen Goebbels''. ,,Dat is het spel.''

Toen Jonathan Moyo nog minister van Informatie was onder Zimbabwe's president Robert Mugabe – van 2000 tot 2005 – maakte hij van zijn werk zijn hobby.

Niet alleen sloot hij eigenwijze dagbladen, deporteerde hij vrijwel alle buitenlandse correspondenten en zorgde hij voor strikte wetgeving om ook in de toekomst het land van vrijdenkers te ontlasten. Hij nam ook een CD op: `Back2Black', zijn muzikale ode aan het staatshoofd en de gewelddadige verdrijving van blanke boeren. En in de avonduren wilde hij onder schuilnamen als Nathaniel Manheru, Lowani Ndlovu of Mzala Joe ook nog wel eens briefje tikken voor de opiniepagina van de regeringsgezinde kranten. ,,Je hoeft geen genie te zijn'', begon hij zijn zinnen dan, ,,om te zien dat de toekomst van Zimbabwe bij deze president en zijn partij ligt.''

Is het raar om diezelfde Jonathan Moyo, ook hoogleraar in de politieke wetenschappen, nu in de krantenkolommen tegen te komen onder koppen als `Waarom Mugabe moet aftreden'? Waarin hij president en partij ,,dwaas, onbeholpen en irrelevant'' noemt? ,,Welnee'', schampert Moyo vanuit de hoofdstad Harare over een krakende telefoonlijn. ,,Dat is het spel. Standvastige politici kom je alleen in de hemel tegen. Hier op aarde is zwabberen ons vak.''

De professor kan het weten. Het is inmiddels al de derde Moyo die nu vrijwel wekelijks zowel in Zimbabweaanse als Zuid-Afrikaanse publicaties zijn gram haalt. De eerste gaf in de jaren negentig les aan de Universiteit van Zimbabwe en waarschuwde voor rampspoed onder Mugabe's alleenheerschappij, als één van de eerste analisten in Zimbabwe. Oppositieleider Morgan Tsvangirai noemde hij toen zelfs nog 's lands enige hoop.

Dat die Moyo in 2000 voor Mugabe ging werken, rechtvaardigt hij nu als carrièredrift. ,,De president zocht iemand met de vaardigheden om hem bij te staan. Voor mij was het een uitdaging. Ik noem het een `holistische leerervaring'. Toen dacht ik dat [regeringspartij] Zanu-PF ondemocratisch was. Nu weet ik het zeker.''

Mugabe ontsloeg de ijverige Moyo begin dit jaar nadat hij lucht had gekregen van een geheim overleg, belegd door de informatieminister, waar over Mugabe's opvolging werd gesproken. Moyo vloog er niet als enige uit, maar wel als eerste. Tot grote tevredenheid van vooral de oudere partijgenoten die de ijver van de `gekke professor' inmiddels flink de keel uithing. Achter de schermen noemden ze hem ,,mafikizolo'', shona voor `laatkomer'.

Moyo deed afgelopen maart als onafhankelijke kandidaat mee aan de parlementsverkiezingen. De oppositiepartij MDC leed een zware nederlaag en verloor 16 van de 57 parlementszetels. Maar Moyo won, in zijn kiesdistrict en geboorteplaats Tsholotsho. Onder die vlag zal hij vandaag tegen een radicale grondwetswijziging stemmen die zijn voormalige broodheer, met meer dan een tweederde meerderheid, door het parlement hoopt te jagen. De grondwetswijziging ontneemt ondermeer blanke boeren het recht landonteigening bij een rechter aan te vechten. Bovendien zou Zimbabweanen die ,,niet het nationaal belang dienen'' hun paspoort ontnomen kunnen worden. Moyo vindt de grondwetswijziging het bewijs dat Zanu-PF ,,een museum van lafaards'' is geworden, ,,een partij met de zonsondergang voor ogen, geleid door achterlijke paranoia''. ,,Dit is een laatste poging om nog nieuw leven te blazen in een stervende patiënt.''

Maar komt die kritiek niet een beetje laat, van Moyo? ,,Ik ben altijd kritisch geweest. Ik heb de partij van binnenuit proberen te hervormen, maar heb de kans niet gekregen om mijn werk af te maken'', zegt de professor. In 2001 haalde Moyo zelf de kranten nog met: ,,een paspoort is geen recht, maar een privilege''. Vorig jaar schuddebuikte hij bij de noodkreten uit heel het land over voedseltekorten en hongerenden op het platteland. Nu houdt hij vol dat hij toen de waarheid sprak en dat de werkelijke crisis in Zimbabwe pas de afgelopen zes maanden is uitgebroken, na zijn ontslag. ,,Onbegrijpelijk'' en ,,onmenselijk'', noemt hij de vernietigingscampagne die de afgelopen maanden door de grote steden van Zimbabwe raasde en waarbij volgens de Verenigde Naties 700.000 mensen dakloos raakten. ,,Hoe kun je dit je eigen volk aandoen?'', gilt hij op dezelfde toon die hij vroeger op persconferenties aansloeg. ,,Het is tijd voor Mugabe om te gaan. Het is genoeg geweest.''

Op dezelfde website waar Jonathan Moyo nu zijn columns publiceert (www.newzimbabwe.com) werd de politicoloog in april dit jaar nog ,,Mugabe's eigen Goebbels'' genoemd. De schrijver van het artikel vergelijkt daarin niet alleen de liefdeloze jeugd van beide politici of de kalende en grote voorhoofden van de twee maar noemt ,,denken'' en woordkeus van de twee ,,opvallend overeenkomstig''. Maar anders dan Goebbels, een raspoliticus, werd Moyo de politiek in gedreven ,,om te schuilen tegen rechterlijke stappen'' van zijn vorige werkgevers. Zowel de Ford Foundation in Kenia als de Witwatersrand-Universiteit in Johannesburg zeggen nog tienduizenden euro's van Moyo te goed te hebben voor onvoltooide projecten in zijn vorige leven als politicoloog.

Dat verklaart ook waarom Moyo sinds zijn ontslag in bankroet Zimbabwe is blijven wonen. Zijn hoop is nu gevestigd op een derde partij, naast oppositiepartij MDC en regeringspartij Zanu-PF, die de verstoten professor nieuw onderdak geeft. ,,Zimbabwe is zwanger van zo'n partij'', zegt Moyo, voor hij ophangt. ,,Ik stuur u spoedig een geboortekaartje.''

    • Bram Vermeulen