`Misschien takelen hersenen niet altijd af'

Anatoom Gert Holstege onderzoekt de overleden Hendrikje van Andel (115). Wellicht waren haar hersenen vergelijkbaar met een veertigjarige, zegt hij.

Normaliter houdt hij zich vooral bezig met de hersenverbindingen die verantwoordelijk zijn voor het seksuele gedrag van mens en dier, maar voor de gelegenheid treedt de Groningse hoogleraar neuroanatomie Gert Holstege buiten zijn vakgebied. De komende maanden gaat hij het brein bestuderen van Hendrikje van Andel-Schippers, die deze week op 115-jarige leeftijd overleed in een verzorgingstehuis in Hoogeveen. Zij gold als oudste mens ter wereld.

Het lichaam van de hoogbejaarde vrouw is al overgebracht naar het Universitair Medisch Centrum in Groningen. Daar begint de komende maanden een project waarbij medici van diverse disciplines zich gaan buigen over haar verschillende organen. Anatoom Holstege zette de studie op, en neemt het brein voor zijn rekening.

Maakt het bestudering van Van Andels lichaam deel uit van een groter onderzoek naar veroudering?

,,Nou nee, eigenlijk is het over me heen gekomen. Hendrikje van Andel had zich al in 1972 ter beschikbaar gesteld van de wetenschap. Als hoofd van de Groningse afdeling anatomie houd ik de administratie van deze mensen bij. Zo werd ik een jaar of vier, vijf geleden gebeld door het verzorgingstehuis waar Van Andel woonde. De mevrouw wilde weten of we haar lichaam op zulke hoge leeftijd nog wel konden gebruiken. Toen raakte ik juist geïnteresseerd, en heb contact gezocht. We hebben psychologische tests gedaan, bloed en urine afgenomen. En met haar een plan gemaakt voor de verdere bestudering van haar lichaam.''

Wat denkt u van haar lichaam te weten te komen?

,,Ik wil aantonen dat de hersenen van oudere mensen niet per se gebreken gaan vertonen als ze ouder worden. Veel wetenschappers denken dat slijtage onvermijdelijk is. Zo krimpen de hersenen van veel ouderen, en ontstaan er, verspreid in het brein, allerlei kleine afwijkingen. Maar misschien geldt dat voor Van Andel niet. Het is nog nooit bij zulke oude mensen onderzocht. Dat zou betekenen dat het aftakelen van de hersenen niet onvermijdelijk is, dat je het kan behandelen.''

Maar u heeft een steekproefgrootte van één. Wordt u wel serieus genomen door andere wetenschappers?

,,Het probleem is dat er nu eenmaal heel weinig oude mensen zijn die we op deze manier kunnen onderzoeken. Mevrouw Van Andel is de enige honderdplusser die we ter beschikking hebben. En deze ene persoon biedt wel de mogelijkheid om aan te tonen óf er mensen bestaan zonder hersenschade. Misschien is ze wel vergelijkbaar met een vrouw van veertig. Ik vind het in ieder geval opvallend dat ze zich nog zoveel herinnerde, en zulke goede gesprekken kon voeren.''

Andere Groningse medici gaan de andere organen onderzoeken. Komen we er dan achter waaraan ze overleden is?

,,Het lijkt erop dat we dat al weten. Gisternacht ontdekten we bij het prepareren dat ze een maagtumor had. Mogelijk is ze daar aan overleden.''

Dus dat zou betekenen dat ook zij niet `van ouderdom' overleed.

,,Inderdaad, het lijkt erop dat er sprake was van een ziekteproces. Ze had trouwens op jongere leeftijd ook borstkanker gehad, daar is ze met succes voor behandeld. Dat ze zo oud is geworden, is sowieso deels te danken aan de medische wetenschap. En de ontdekking van deze tumor laat ook zien dat ook voor haar geldt: `iedereen krijgt uiteindelijk toch wel wat'. Maar het was ook niet de bedoeling om dat uit te sluiten. Ik wil aantonen dat je op zo'n hoge leeftijd nog perfecte hersenen kunt hebben.''