In Zeeuwse zon vergeef je Phaedra alles

Zoals zij daar staat, de kleine, wanhopige Phaedra, gevangen in haar lange, over de trappen gedrapeerde koninginnenmantel. Zoals zij daar staat kun je haar niets kwalijk nemen. In afwezigheid van haar echtgenoot Theseus is zij verliefd geworden op haar stiefzoon Hippolytus. ,,Wat lichte liefde zou kunnen zijn, ligt op mij als een mud modder van zonde.'' Als de stiefzoon haar afwijst, beschuldigt zij hem valselijk van aanranding, wat tot zijn dood leidt. Toch kun je haar niets kwalijk nemen. Niet zoals zij door Els Dottermans wordt gespeeld. De grote Vlaamse actrice maakt haar zo smartelijk verliefd, zo slachtoffer van haar eigen verlangens, zij kan zo aangedaan ,,stré-len'' zeggen, dat je haar alles vergeeft.

Als opening van het Zeeland Nazomer Festival werd gisteravond voor de Nieuwe Kerk van Zierikzee Phaedra van Hugo Claus opgevoerd. Het jonge festival, dat in zijn eerste vijf jaar een flinke populariteit heeft verworven, biedt eigen voorstellingen op bijzondere Zeeuwse locaties. Naast Phaedra zijn de komende weken Tasso van Goethe, Ons koninkrijk van Kester Freriks en het spektakelstuk The Ferryman te zien.

Phaedra (1980) van Hugo Claus is een bewerking van de Latijnse tragedie Phaedra (rond 49) van Seneca, die weer is gebaseerd op de Griekse tragedie Hippolytus (428 v Chr.) van Euripides. In de Griekse versie zijn de personages nog slachtoffer van het noodlot en de willekeur der goden, in de Romeinse en Vlaamse versie zijn zij slaaf van hun eigen gevoelens. Phaedra geeft weliswaar liefdesgodin Venus de schuld (,,Hoe kan ik denken met die god die danst in mijn ziel?''), maar het is haar eigen verliefdheid die haar te gronde richt. Claus volgt redelijk trouw het grote Romeinse voorbeeld, wel is zijn stuk veel compacter en minder gewelddadig. Zwart zijn ze allebei: de enige hoop voor de mensheid is dat zij ooit zal uitsterven.

Regisseur Lidwien Roothaan maakt dankbaar gebruik van het sfeervolle Zierikzee in de ondergaande Zeeuwse zon. De neoclassicistische kerk met zijn robuuste zuilen dient als Grieks paleis. Op de trappen en op het plein staan de spelers in imposante gewaden. Els Dottermans draagt naast haar rode mantel een prachtige jurk met sleep in gele en roze tinten. Haar man, afgemeten gespeeld door Han Römer, draagt een grote zwarte mantel. Bij zijn opkomst werpt hij een enorme schaduw over de kerkgevel. Subtiel is het moment dat hij even nonchalant over de sleep van Dottermans heen loopt.

Afgezien van de wilde openingsscène, waarin we de jongens zien dansen en jagen, maakt Roothaan een klassiek statische enscenering waarin de evocatieve taal het werk doet. Het zwaar verminkte lijk van Hippolytus wordt ons bespaard, dat is nu een volle boodschappentas geworden. Als voorafschaduwing hiervan krijgen we in het begin wel een dood everzwijn te zien. Met echte vleeswond.

Doordat de vrouwenrollen veel sterker bezet zijn dan de mannenrollen (naast Dottermans speelt Chris Thys mee als haar min), komt het stuk een beetje scheef te staan: de mannen worden gereduceerd tot onvolwassen jongetjes die alleen maar willen buitenspelen met de andere jongetjes. Of het nu een avontuur is in de Onderwereld, zoals bij Theseus, of een beetje rondrennen over de jachtvelden, zoals bij Hippolytus. De vrouw zit ondertussen thuis te smachten, en zich te beklagen over het feit dat de man zijn belangrijkste plicht verzaakt: die in het bed.

De kern van het drama blijft hetzelfde: hoe de woede van vader Theseus en de verliefdheid van stiefmoeder Phaedra de schuldeloze zoon de dood in drijven. Zijn enige misdaad is dat hij de passie afwijst. De Stoïcijnse Seneca vond dat waarschijnlijk de enige juiste levenshouding, romantici als Claus en Roothaan vinden dat misschien wel de grootste misdaad.

Zeeland Nazomer Festival: Phaedra van Hugo Claus. Regie: Lidwien Roothaan. Gezien: 30/8 Nieuwe Kerk, Zierikzee. Aldaar t/m 10/9. Inl. 0900-3300033 of nazomerfestival.nl.

    • Wilfred Takken