Zwemmen en kunst bekijken

Tien jaar geleden zocht de Duitse acteur Falk Walter met wat vrienden naar een plek voor een eigen theater. Nu leidt hij het cultuurcomplex Arena Berlin, met 1.600 evenementen per jaar.

In de rivier de Spree, voormalig grensgebied tussen Oost en West-Berlijn, drijft een lichtblauw zwembad, omringd door steigers en een stadsstrand. Jongeren relaxen in hangmatten, bejaarden zitten aan een cocktailbar onder een parasol. Wie een baantje trekt in het 32 meter lange bad, kan de schepen voorbij zien varen. Door het ontbreken van een overspanning heb je als zwemmer het gevoel boven de rivier te zweven, omringd door fabrieken en bruggen. 's Winters wordt het bad overdekt met een ruimteschip-achtige kap, en is er ook een sauna. Bad, strand en bar horen bij een groot gebouwencomplex: Arena Berlin.

De val van de muur maakte het voor kunstenaars in Berlijn mogelijk om ruimtes voor nieuwe initiatieven te vinden. Zo ook acteur Falk Walter, nu directeur van Arena Berlin, een culturele instelling met 200 werknemers en 1600 manifestaties per jaar. Hij ging met vrienden op zoek naar een plek om een eigen theater te beginnen. In de oude Osthafen, op de grens van Kreuzberg, Friedrichshain en Treptow vond hij een leegstaand busdepot aan de rivier de Spree, het terrein lag direkt bij de muur. In 1927 was de busloods een technisch wonder vanwege zijn enorme zwevende staalconstructie, destijds de grootste in Europa. Na de oorlog werd het een vluchtelingenkamp. Vanaf 1961 kwamen er slechts Grenztruppen en werknemers van het Berliner Verkehrs Betrieb, tot de hal in 1993 sloot.

Toen Walter het vervallen terrein elf jaar geleden vond, zag hij direkt mogelijkheden. Een aantal kunstenaars had er ateliers ingericht, en voor hen was het gunstig dat iemand wat groots wilde ondernemen omdat het de kans verhoogde langer te kunnen blijven. De groep rond Walter bestond uit leeftijdgenoten, eind twintig begin dertig, zonder geld maar vol ideeën. In juni 1995 organiseerden ze een veertig dagen durend muziek- en theaterfestival. Als het regende kwam er niemand, want een deel van het dak ontbrak. En soms waren er opeens zoveel mensen dat voor de avond begon het bier al op was. De schulden hoopten zich op, maar er was ook goodwill. Uiteindelijk kon Walter een contract met de gemeente en een banklening afsluiten. Een jaar na de opening gaven The Sex Pistols in Arena hun eerste en enige concert in Duitsland. In 1999 schafte de Arena een oud stalen motorschip aan, de `Hoppetosse'; het schip was te hoog voor de brug en moest daarom in tweeën gezaagd en ter plekke weer aan elkaar gelast. Je kunt er nu eten en op het dek hangen.

Dit jaar viert Arena haar tienjarig bestaan; Falk Walter is nu veertig. Staatsondersteuning is er nog steeds niet, maar de hal is in de loop van de jaren geprofessionaliseerd en verbouwd, en de activiteiten zijn uitgebreid. Musici als Jamiroquai en Manu Chao treden er op, net als het Berlijn Philharmonisch orkest. Arena produceert ook modeshows, vechtsportwedstrijden en theatervoorstellingen als Caveman en De Vaginamonologen. Omringende gebouwen zijn bij de Arena getrokken, zoals het `Glashaus', feestelijk geopend door filmsterren Robert de Niro en Gwyneth Paltrow. Vanaf het dak van dit gebouw bewaakten Oostduitse grenswachten ooit de muur, nu vinden er hiphopconcerten plaats. Verleden jaar werd in een net bij het terrein getrokken oude hal de eerste Kunstsalon gehouden, een alternatieve kunstbeurs met hedendaagse Duitse beeldende kunst. Eind september opent de tweede editie. Op dat moment vinden er in Berlijn maar liefst vier kunstbeurzen tegelijk plaats; maar alleen in de Arena kun je ook zwemmen, eten en rondwandelen, in de romantiek van oude fabrieksterreinen.