Zet pensioenstelsel niet nodeloos onder druk

De economen Beetsma en Van Praag suggereren op de Opiniepagina van 22 augustus dat koopkrachtgarantie voor gepensioneerden opgenomen moet worden in de Pensioenwet. Dat is een opmerkelijk beroep op solidariteit nu de kranten staan vol over ontevreden jongeren die vinden dat ze onevenredig bij moeten dragen aan de verworven positie van de ouderen. Een gegarandeerde koopkracht voor gepensioneerden zet de solidariteit tussen de generaties verder onder druk door torenhoge premies of een drastische verslechtering van de pensioenregeling.

Wat kan worden gezien als rechtvaardig, is al lang voer voor discussie. Pensioenopbouw is, naast de solidariteit tussen jong en oud, ook die tussen man en vrouw, gezond en `ziek', of tussen generaties. Daarnaast moet rekening worden gehouden met algemene belangen, zoals de effecten van pensioenmaatregelen op de werkgelegenheid. Het achteraf willen berekenen van het profijt, het zogeheten generatierekenen, is niet zinvol. Solidariteit is niet alleen terug te brengen tot de bijdragen aan en de uitkering uit pensioenregelingen. Wel is van belang vooraf duidelijkheid te scheppen over de vraag onder welke omstandigheden het (tijdelijk) noodzakelijk is om de indexatie te verlagen of stop te zetten. Ook zal vooraf duidelijk moeten zijn of en zo ja in welke mate werkgevers en werknemers hun bijdrage leveren in `slechte' tijden. In de afgelopen jaren zijn grote stappen gezet in het transparant maken van deze beslissingen.

Het garanderen van inflatie oogt sympathiek, maar de meeste betrokkenen uit politiek, wetenschap en financiële wereld zijn het er over eens dat de benodigde premiestijging zo hoog is dat dit micro- en macro-economisch niet verantwoord is. Juist daarom is, met de overgang van de eindloonregeling naar de middelloonregeling, ook voor werkenden de impliciete indexatiegarantie vervallen. Hogere toezeggingen, bijvoorbeeld door het onvoorwaardelijk maken van indexatie, leiden tot een slechtere financiële positie van een fonds en hogere buffereisen. Een wetsvoorstel over de invoering van koopkrachtgaranties voor gepensioneerden is daarom ook ingetrokken.

Inflatiecorrectie is inderdaad van groot belang voor het behoud van koopkracht. Pensioenfondsen, bestuurd door werkgevers én werknemers, streven dan ook naar indexatie, wat in de praktijk veel beter is gelukt dan Beetsma en Van Praag suggereren. Uit onderzoek is gebleken dat bij het overgrote deel van de pensioenfondsen de pijn eerlijk is verdeeld tussen actieven, gepensioneerden en werkgevers. Het afdekken van het inflatierisico door het beleggen in geïndexeerde obligaties – zoals voorgesteld door Beetsma en Van Praag – is geen optie. Producten die zijn gericht op het afwenden van het inflatierisico, moeten gekoppeld zijn aan het Nederlandse inflatierisico, zijn uitgedrukt in euro's (tegen het valutarisico), en tegen veel langere looptijden dan nu wordt aangeboden (om te matchen met de lange pensioenverplichtingen). Aanbieders van dergelijke producten die vele tientallen jaren voorzien in een (gegarandeerd) rendement van 3 procent boven de inflatie zijn niet te vinden. De huidige reële rente van een euro-indexlening is zo'n 1,5 procent.

Het afkopen van risico's is minder efficiënt dan het in het pensioenfonds samen delen van die risico's omdat daarmee ook de kansen op het behalen van goed rendement verloren gaan. Het rendement van de beleggingen van pensioenfondsen bedroeg in de afgelopen tien jaar nominaal ruim 8 procent. Dit rendement, dat behaald is door risico's te spreiden, is een veelvoud van het rendement dat behaald zou zijn met het afdekken van het inflatierisico. Premies en loonkosten zouden in veel grotere mate zijn gestegen dan de aanpassingen die de afgelopen jaren te zien zijn geweest.

Onvoorwaardelijke indexatie ondergraaft het pensioenstelsel waar Nederland zo trots op is. De keuze is dus een goed pensioen met een kans op beperking van de indexatie of een gegarandeerd laag pensioen.

Peter J.C. Borgdorff is directeur Vereniging van Bedrijfstakpensioenfondsen.

www.nrc.nl/opinie :

Artikel Beetsma en Van Praag

    • Peter J.C. Borgdorff