`Sprookjes echter dan banale films' (Gerectificeerd)

Van drie sprookjes van Lev Tolstoj heeft Jeroen Steehouwers een stripboek gemaakt. ,,Tolstoj wilde ook de eenvoudige Russen bereiken.''

De laatste tijd vliegen de literatuurverstrippingen je om de oren. Jeroen Steehouwers heeft een stripversie gemaakt van drie sprookjes van de Russische schrijver Lev Tolstoj. Binnenkort ligt Waarvan leeft de mens in de winkels. Steehouwer (38) vindt de hausse aan literatuurverstrippingen irritant: ,,Ik ben vijf jaar geleden al met dit boek begonnen. Toen speelde het nog helemaal niet.''

De drie stripverhalen zijn moraliserende vertellingen over eenvoudige Russen aan het einde van de negentiende eeuw. Ze hebben de vorm van sprookjes, zo is er steeds sprake van een bovennatuurlijk element (zoals tovenarij of de duivel), een eenvoudige verhaalstructuur en een duidelijke beloning voor de held. Het is getekend in Steehouwers unieke, licht karikaturale stijl, die doet denken aan de Amerikaanse krantenstrip Krazy Kat en werk van de tekenaar van Maus, Art Spiegelman.

De eenvoud van de verhalen is bedrieglijk, want de tekenaar wil er veel mee zeggen. Zoals het titelverhaal. Daarin helpt een arme schoenlapper een vreemde, lichtgevende man die anders zou zijn bevroren in de nachtelijke vrieskou. De zwijgzame vreemdeling wordt een superknecht en uiteindelijk komt de aap uit de mouw: het was een engel die de opdracht had gekregen de mens beter te doorgronden. De laatste zin luidt: ,,Wie in de liefde is, is in God. Want God is liefde.''

Steehouwers ontkent religieuze zendingsdrang te hebben. ,,Ik geef toe dat ik een paar jaar geleden heb ik mijn heil even gezocht in religie, maar dat heb ik snel losgelaten. Deze zin is, net als zoveel in sprookjes, een metafoor, namelijk dat er meer is in het leven dan al het getut over macht. Iedereen is, al vanaf het schoolplein, de hele dag bezig met status en probeert zoveel mogelijk ruimte te maken voor het eigen ego. Dat botst natuurlijk, omdat iedereen dat wil en uiteindelijk krijg je agressie en oorlogen. Wat tegenwoordig ontbreekt is een overkoepelende spirituele kracht. God is dus een metafoor voor liefde en moet je dus niet letterlijk nemen.''

Tolstoj is altijd een belangrijke schrijver geweest voor de tekenaar. ,,Ik hield van zijn romans Oorlog en Vrede en Anna Karenina. Toen ik als twintiger zoekende was, las ik zijn boek Mijn biecht. Tolstoj was rijk, beroemd, had een mooie vrouw en veel kinderen. Toch zat hij in een diepe crisis en zag hij als enige oplossing geloof in God. Dat lukte ook weer niet, want hij had teveel rationele twijfels.''

Steehouwer herkende de worsteling van Tolstoj. ,,In de tijd dat ik Mijn biecht las, dacht ik ook dat ik het goed voor elkaar had. Ik publiceerde op jonge leeftijd al in een professioneel striptijdschrift en had het gevoel dat mijn droom was uitgekomen. Toch begon ik levensvragen te stellen, net als Tolstoj, want wat was er nog meer?''

Waarom heeft Steehouwer eigenlijk gekozen voor het genre van het sprookje? ,,Veel moderne fictie, zoals Hollywoodfilms, gaat over basale noden die bevredigd moeten worden. Ik denk juist dat sprookjes door hun eenvoud echter zijn en dat mensen daar graag in geloven. Tolstoj wilde ook de eenvoudige Russen bereiken na zijn literaire meesterwerken. Ik heb de verhalen bewust niet geactualiseerd, omdat ik denk dat juist die specifieke tijdsbepaling het de lezer makkelijk maakt. Ik wil met het toegankelijke medium dat de strip is, een voor mij belangrijke boodschap vertellen aan zoveel mogelijk mensen.''

Steehouwers strip is toegankelijk voor zowel volwassenen als kinderen. Dat is tegenwoordig niet meer zo vanzelfsprekend, maar gezien zijn andere, specifiek voor de jeugd bedoelde strips niet verrassend. De doelgroep van veertienjarigen spreekt hem het meest aan. ,,Ik maakte voor Suske en Wiske-weekblad over pubers, Katja en haar dieren. Ik kom die doelgroep nooit tegen, maar ga dan terug naar mijn eigen kindheid. Ik kwam erachter dat je eigenlijk je hele leven blijft spelen. Voor kinderen is het veel eenvoudiger, voor hen is het leven een groot spel. Volwassenen maken juist een scherp onderscheid; het is of bloedserieus, of een grap.''

Jeroen Steehouwer: Waarvan leeft de mens; Uitgeverij Oog&Blik en Atlas; 52 blz; €15,-; Informatie via www.nrc.nl

Rectificatie

In het artikel `Sprookjes echter dan banale films' (30 augustus, pagina 9) wordt de tekenaar die van drie verhalen van Tolstoj een stripversie maakte gespeld als Jeroen Steehouwer en als Jeroen Steehouwers. Zijn achternaam is Steehouwer.