`Politie kan zelf terroristen aanhouden'

Speciale eenheden van politie en krijgsmacht zijn gebundeld. Dit betekent een verdere militarisering van de terreurbestrijding, aldus critici.

De speciale eenheden van politie en krijgsmacht zijn deze zomer betrekkelijk ongemerkt gereorganiseerd. Zo is een aantal Bijzondere Bijstands Eenheden ontbonden en is speciaal voor de terreurbestrijding de Bijzondere Bijstands Eenheid-Snelle Interventie Eenheid (BBE-SIE, kortweg SIE) opgezet. De bemanning van deze SIE komt van zowel politie als defensie.

De gezamenlijke inzet van civiele en militaire specialisten in de SIE is niet onomstreden, zo schreef minister Donner (Justitie, CDA) in een brief aan de Tweede Kamer van 3 juni 2005. Er waren ,,bedenkingen'' geuit in de uitgebrachte adviezen. Volgens de brief is er ,,een verschil in mindset en cultuur'' tussen de eenheden van politie en Defensie. In de SIE zitten mariniers, mensen van de Koninklijke Marechaussee, het Korps Commando Troepen én politiemensen. Politiemensen wordt geleerd op verdachten te schieten om ze aan te kunnen houden, militairen daarentegen worden opgeleid om tegenstanders uit te schakelen. Door de inzet van de SIE zou de kans op dodelijke slachtoffers daarom groter zijn geworden.

Donner stelde in zijn brief aan de Kamer ook vast dat de SIE ,,tot op heden uitgewezen (heeft) goed te voldoen''. Een van de daden van de SIE was de aanhouding van terreurverdachte Nouredine el F. op station Lelylaan in Amsterdam. Jaap Timmer, als criminoloog verbonden aan de VU in Amsterdam en gepromoveerd op politiegeweld, is verbaasd dat Nouredine el F. door de nieuwe eenheid is aangehouden. Hij vindt dat voor aanhoudingen van terreurverdachten ,,in het dagelijks verkeer, zonder dat zij bezig zijn met een aanslag'' arrestatieteams van de politie ,,zeer geschikt'' zijn. ,,In 2004 hielden de acht AT's van politie en marechaussee in totaal bijna 1.600 gevaarlijke verdachten aan.''

De chef van Arrestatieteam (AT) Amsterdam-Amstelland sluit zich aan bij Timmer. Hij verontschuldigt zich dat hij anoniem moet blijven, maar dat is uit veiligheidsoverwegingen nu eenmaal gebruikelijk en nodig. De chef-AT: ,,Er is tegen ons gezegd dat in het geval van Nouredine de SIE werd ingezet omdat hij mogelijk explosieven bij zich had. Maar als dát de leidraad is om de SIE in te zetten, dan kan je hem altijd wel inschakelen.'' Bij de gemiddelde vuurwapengevaarlijke crimineel weet je volgens hem ook niet altijd of hij handgranaten of explosieven bij zich draagt. Uit het dossier Nouredine el F. blijkt dat hij een Agram 2000 machinepistool uit de rugzak van medeverdachte Soumaia probeerde te halen voordat hij werd aangehouden.

Een vuurwapengevaarlijke crimineel verschilt niet wezenlijk van een zelfmoordterrorist, legt de AT'er uit. ,,Niemand is de hele dag levensgevaarlijk, niemand loopt 24 uur rond met zelfmoordplannen.'' De kracht van het AT ligt er in een ongevaarlijk moment af te wachten om dan met een minimum aan geweld de verdachte aan te houden. De chef-AT: ,,We hebben in de afgelopen jaren tientallen gevaarlijke terroristen aangehouden. Dat is altijd goed gegaan.'' Timmer roept de aanhouding in herinnering van het brein achter de dodelijke bomaanslagen in de Parijse metro in 1995. Die werd door een arrestatieteam in Nederland aangehouden.

Wijzend op landen met een lange geschiedenis van terreurbestrijding, zoals Spanje, Duitsland en Groot-Brittannië, zegt Timmer: ,,De antiterreureenheden in die landen worden uiterst terughoudend ingezet. Misschien zo'n zestien tot twintig keer per jaar.'' Hij is bang dat als de lijn-Nouredine wordt doorgetrokken de SIE veel vaker in actie zal komen. De AT-chef zegt niet graag in een samenleving te willen wonen waar zo'n antiterreureenheid breed wordt ingezet. ,,Laat de AT's terroristen en andere gevaarlijke boeven oppakken zoals we dat altijd hebben gedaan. Waar nodig met aangepaste procedures, bewapening en uitrusting, en precisiewapens.''

De chef-AT vindt dat de herstructurering te veel vanachter de tekentafel is ontwikkeld. Zo is door de ontbinding van de bijzondere bijstandseenheid bij de politie (BBE-Politie) het precisiegeweer de Heckler & Koch PSG-1 overgeheveld naar het depot van de SIE in Doorn. ,,Stel dat op De Dam een gijzeling plaatsvindt, dan moeten we wachten op de SIE die met scherpschutters uit Doorn hier naartoe moet komen.''

,,Inderdaad zullen ze in zo'n geval moeten wachten op de BBE-SIE'', zegt een woordvoerder het ministerie van Binnenlandse Zaken. ,,We weten dat de AT's het gevoel hebben dat het langeafstandsgeweer ze is afgepakt'', zegt hij. ,,Maar het ministerie ziet het niet als uitkleden en weghalen.'' De PSG-1 komt wel degelijk op de plek waar hij nodig is, maar dan in handen van mensen van de SIE. ,,Het enige verschil met vroeger is de aanrijtijd.'' De chef-AT: ,,Zonder zo'n geweer hebben we bij zo'n gijzeling niks te zoeken. We kunnen er indien nodig iemand mee uitschakelen, maar ook belangrijk is het om in een zo vroeg mogelijk stadium informatie te verzamelen. Dat doe je met de richtkijker. Daarbij moeten niet wíj op de SIE wachten, maar de slachtoffers.''

    • Hans Moll