Neem problemen van `de straat' serieus

Met de algemene strekking van het artikel `Code van de straat ondermijnt democratie' van hoogleraar Micha de Winter (NRC Handelsblad, 20 augustus) ben ik het eens: ,,Schep situaties waarin kinderen tolerant gedrag kunnen leren.'' Het artikel bevat echter een tegenspraak die het hele betoog ondermijnt.

De Winter stelt terecht: ,,Een democratische samenleving kan haar grondprincipes niet per decreet afdwingen.'' Vervolgens noemt hij drie soorten tolerantie die je kinderen kunt bijbrengen. Het gaat hier dus om het bijbrengen van attitudes.

Aan die drie `opties' wil De Winter een vierde toevoegen, namelijk ,,een voor iedereen geldend denkkader''. Hij lijkt dit denkkader te zien als iets dat als bindend aan kinderen kan worden gepresenteerd, als ,,een soort grondwet [...], zodat iedereen weet binnen welke kaders de vrije interactie tussen individuen en groepen zich kan afspelen''. Op die manier vervalt De Winter toch weer in een decreet.

Eén van de eisen in het denkkader van De Winter is die van fysieke geweldloosheid. Dat is een comfortabele eis voor een elite die haar eigen positie en bezit beschermd weet door het gewelds-monopolie van de staat waaraan zij leiding geeft.

Maar een elite die zelf ongestraft grossiert in graaierij, opportunistische politieke trucs en bureaucratisch geweld, ontbeert het morele gezag om in de lagere regionen fysiek geweld (deel uitmakend van de `code van de straat') met succes te bestrijden. Zo'n immorele elite zal ook de strijd tegen terreur niet winnen, die immers uiteindelijk op straatniveau (in de hoofden van mensen) wordt beslist.

Als politici en bestuurders onze democratische rechtsstaat en de bijbehorende middengroepen in stand willen houden, dan zullen ze ervoor moeten zorgen dat de democratische rechtsstaat `street credibility' krijgt. Dat lukt alleen als er sprake is van een democratische elite die (1) inspirerende morele voorbeelden levert; (2) ook binnen de eigen gelederen wangedrag effectief aanpakt; (3) problemen van `de straat' serieus neemt en effectief aanpakt (pragmatisme i.p.v. politieke stokpaardjes). Alleen als onze huidige elite nieuwe vormen van integriteit, betrokkenheid, bescheidenheid en opofferingsgezindheid ontwikkelt, kan ze een positieve invloed uitoefenen op de code van de straat. Er hangt veel in de waagschaal.