Luchtknallers en ijsdwergen

Aardscheerders, ijsdwergen en kometen - het heelal krioelt van de kleine hemellichamen die tussen de planeten rondzwerven. De meeste cirkelen nabij de banen van Mars en Jupiter, maar er zijn ook 'aardscheerders', die de Aardbaan dicht kunnen naderen.

De afgelopen jaren zijn er al bijna 200.000 ontdekt en hun aantal groeit met de dag. Elke maand valt een brokstuk van 100.000 kilo op de aarde, eens in de vijf tot tien jaar is er zelfs een klapper van een miljoen kilo. Prof. Kees de Jager spreekt erover, zondag.

Klinkt nogal griezelig.

Kees de Jager: ,,Nee hoor. Een echte grote inslagkrater ontstaat gemiddeld eens in de miljoen jaar. Meestal gaat het om brokken van bros ijs, die hoog boven de aarde uit elkaar knallen.

De laatste grote 'luchtknaller' explodeerde in 1908 boven Siberië. Tot in West-Europa zag de lucht dagenlang rood van het stof, niemand wist waarom.

,,Andere fascinerende ijslichamen zijn de 'ijsdwergen' aan de buitenkant van het planetenstelsel, minstens 30 tot 40 keer verder van de zon dan de aarde, in de Kuipergordel, of nog veel verder. Sinds 1992 zijn er al meer dan 900 ijsdwergen ontdekt.''

Hoe ontdek je een ijsdwerg?

,,Je weet ongeveer hoever ze staan - of je denkt dat te weten - en daaruit volgt hun snelheid. Met diezelfde snelheid laat je een grote, sterke, gevoelige kijker langs de hemel meebewegen. Dan zie je de sterren als vage streepjes, maar de ijsdwergen als lichte puntjes. Pas nog, op 29 juli, is een reusachtige ijsdwerg ontdekt, groter dan Pluto. De tiende planeet, volgens de ontdekker. Het is natuurlijk leuker om de tiende planeet te ontdekken dan de negenhonderdzoveelste ijsdwerg! Zonder twijfel zullen er nog meer nieuwe planeten volgen.

,,Ook kometen zijn ijslichamen. De eerste gegevens van het bezoek van de ruimtesonde Deep Impact aan de komeet Tempel 1, begin juli, worden juist bestudeerd. Er sloeg een grote krater in de komeet en er ontsnapte een flinke gaswolk. Merkwaardig genoeg is daarbij nog weinig ijs tevoorschijn gesprongen. Je gaat je afvragen of zo'n ijsdwerg wel echt uit ijs bestaat.''

,,Op 13 april 2029 komt er eentje vlak langs de aarde, op maar 36.000 kilometer hier vandaan. Die kun je dan met het blote oog uit elkaar gerukt zien worden.''

Dit is de eerste aflevering van een rubriek over wetenschappelijke lezingen.

E-mail: dezeweekspreekt@nrc.nl

    • Marion de Boo