Het hooggestemde ideaal

van de Wet Maatschappelijke Ondersteuning, om mensen met lichamelijke en geestelijke beperkingen zelfstandig te laten wonen en aan het maatschappelijke verkeer te laten deelnemen, doet denken aan de denkbeelden van de internationale anti-psychiatrie-beweging uit de jaren zestig en zeventig. Die wilde de poorten van inrichtingen voor zwakzinnigen openzetten. In Nederland liep een dergelijk experiment in de inrichting Dennendal noodlottig af, met ingrijpen van de autoriteiten.

Lang niet alle mensen met ernstige lichamelijke en geestelijke beperkingen kunnen zelfstandig wonen, blijkt uit een onderzoeksrapport van het Sociaal en Cultureel Planbureau deze week. Ook zullen lang niet allen volledig aan het maatschappelijke verkeer kunnen en willen deelnemen. Voor hen blijven gespecialiseerde tehuizen met zorgvoorzieningen onmisbaar. Op die manier kunnen bijvoorbeeld zwaar gehandicapte ouderen het meest efficiënt worden geholpen. Het alternatief bestaat uit 24-uurs-begeleiding door vrijwilligers die met talloze zorginstanties moeten onderhandelen. Dus behalve verpleeghuizen voor ouderen blijven er voldoende verzorgingshuizen nodig en professionele hulpverleners.

De nieuwe wet die volgend jaar van kracht wordt, doet ook meer een beroep op vrijwilligers, vrienden en familieleden van zorgbehoeftigen, de zogenoemde `mantelzorgers'. Tegelijkertijd moedigt de overheid de burgers aan langer te blijven doorwerken, waardoor minder tijd overschiet voor vrijwilligerswerk. Mantelzorgers zijn vaak vrouwen met een klein baantje of zonder baan die zich belangenloos beschikbaar stellen. Het is weinig reëel van de overheid te rekenen op nog meer inzet van vrijwilligers. Professionele hulp blijft hard nodig, concludeert het SCP en niet alle zorgvragers kunnen bij dezelfde instelling terecht. Wel is het nuttig de ondersteuning van vrijwilligers te verbeteren en de Wet Maatschappelijke Ondersteuning doet dat door de verantwoordelijkheid voor de zorg te verschuiven naar de gemeenten. Ook zijn lokale experimenten mogelijk. In Amerika wordt bijvoorbeeld gewerkt met puntensystemen, waar vrijwilligers hun inspanningen later of gelijktijdig in andere gratis zorg krijgen terugbetaald.