Gereformeerde incest

Naar aanleiding van het alarmerende rapport van adviesbureau Berenschot over de gevolgen die de hervormingen van de publieke omroep zullen hebben voor kunst en cultuur, heb ik ook maar eens een `quick scan-onderzoekje' gedaan. Hoe rampzalig is het nu al gesteld met de cultuur op tv? Een mooie zomeravond lang heb ik geofferd aan Nederland 3 en daar een acceptabele mix aangetroffen van culturele en informatieve programma's. Gelukkig met voldoende saaie momenten. Bij Arjan Ederveens nieuwe programma Wroeten had ik zelfs tijd voor het lezen van de avondkrant.

Mogelijk waren mijn verwachtingen te hoog gespannen. De grens tussen hilarisch en droog, absurdistisch en wezenloos, is niet te trekken, maar Ederveen deed weinig anders dan de aloude berichten voor land- en tuinbouw uitbeelden. Hij is in Friesland een tuinbouwbedrijfje begonnen en doet verslag van zijn vorderingen als boer. Misschien een manier om nog geld voor een programma binnen te halen. Zie minister Veerman die voor zijn boerderijtjes 190.000 euro per jaar subsidie in de wacht sleept. Te vrezen valt dat na Wroeten nog maar weinig kijkers blijven hangen voor het dagelijkse cultuurprogramma van de NPS, TV3.

Ik veerde op toen ik zag dat TV3 af was van de duopresentatie door Matthijs van Nieuwkerk en Hadassa de Boer. Deze eerste uitzending van het seizoen werd alleen gepresenteerd door de vrouwelijke helft van het stel, bijgestaan door de deskundige side kick Cornald Maas. Hij noemde het programma `Heintje Davids-tv', omdat voortdurend wordt aangekondigd dat het verdwijnt en dan toch weer verschijnt. Inderdaad, dit NPS-programma stond – al vóór staatssecretaris Van der Laan met haar liquidatieplan kwam – op de nominatie om geschrapt te worden. Terecht, want ook zonder Van Nieuwkerk viel er weinig inspirerends of vernieuwends aan te ontdekken. Slappe studiogesprekken met niet bijster interessante gasten. Bezoek toch eens een mooie nieuwe voorstelling, laat eens iets zien of horen wat we niet eerder gezien of gehoord hebben! Helaas bleek aan het slot ook nog eens dat de duo-presentatie helemaal niet is afgeschaft. Vanavond zal Van Nieuwkerk er weer bij zitten, wippend op zijn stoel om De Boer zo gauw hij kan het woord te ontnemen.

Cultuur, of laten we zeggen het benadrukken van cultuurverschillen, zat ook in het NOS-journaal van 8 uur. Daar werd over een man die is veroordeeld wegens incest met zijn dochter vanaf dat ze een baby was, nadrukkelijk vermeld dat hij van gereformeerde afkomst is. Het bevestigde mijn vooroordelen tegen de streng-christelijke gezinsmoraal waarin ontspoorde vaders het adagium soevereiniteit in eigen kring wel heel letterlijk schijnen te nemen. Maar als ik zelf dit geloof aanhing, zou ik het journaal aanklagen wegens het beledigen van een bevolkingsgroep. Mogelijk is hier ook al mee gedreigd, want uit het tien uur-journaal was de verwijzing naar de `culturele achtergrond' van de godvrezende kinderverkrachter verdwenen.

Het Prinsengrachtconcert had ik gemist dit jaar. Fijn dat de AVRO het voorprogramma, verzorgd door het Amstel Saxofoon Kwartet, uitzond, al was het dan op een oubollige AVRO-manier. Ontroerend – maar niet bepaald nieuw – was een reportage over het joodse Amsterdamse zangduo Johnny & Jones dat in de jaren dertig en veertig furore maakte, in het doorgangskamp Westerbork voor amusement op niveau zorgde en vlak voor de bevrijding in Bergen Belsen overleed. In het Amsterdams Historisch Museum is een tentoonstelling aan hen gewijd. Hopelijk blijft de aandacht voor dergelijke expositie behouden op tv, want anders krijgen de onderzoekers van Berenschot onvermijdelijk gelijk.

Te lachen viel er weinig op mijn cultureel-informatieve avondje. Behalve dan bij Paul de Leeuw, die er altijd weer in slaagt zijn programma's te vullen met krankzinnigen die bereid zijn tot werkelijk alles om maar op de tv te komen. De enige verstandigen zijn kinderen en mensen met het syndroom van down, wat een realistische en geestige reality-show oplevert.

    • Elsbeth Etty