Bulgarije heeft haast op weg naar Brussel

Bulgarije wil graag bij de Europese Unie. Maar de hervormingen gaan traag en de bestrijding van misdaad en corruptie verloopt moeizaam.

Voetbalclub Lokomotiv Plovdiv was één van die financiële speeltjes van Georgi Iliev, tot voor kort één van Bulgarijes bekendste mafiabazen. Afgelopen donderdag vierde Iliev in een bar een belangrijke overwinning van zijn club in de voorrondes van de UEFA-cup. Het tweede rondje champagne moest nog worden besteld, toen onbekenden vanaf de straat het vuur openden op het gezelschap. Een kogel doorboorde Ilievs hart.

De Bulgaarse hoofdstad Sofia is dezer dagen in rep en roer over deze zoveelste liquidatie in de onderwereld. Eind juli nog werden drugsbaas Anton Miltenov, alias `de haakneus', en twee van zijn adjudanten in een restaurant in Sofia doodgeschoten.

Gisteren kondigde de Bulgaarse regering een diepgaand onderzoek aan naar de georganiseerde misdaad een groot deel van de drugssmokkel vanuit Azië naar Europa in handen heeft.

Al sinds de omwentelingen in 1989 lukt het de opeenvolgende regeringen niet om de strijd tegen de georganiseerde misdaad handen en voeten te geven – alle ambities en beloftes ten spijt.

Ook de nieuwe regering van de twee weken geleden geïnstalleerde premier Sergej Stanisjev heeft de misdaadbestrijding hoog op de agenda staan. Maar meer nog dan zijn voorgangers voelt Stanisjev de hete adem in de nek van EU-waarnemers. Met nog maar zestien maanden te gaan tot 1 januari 2007, de verwachte datum van Bulgarijes toetreding tot de Europese Unie, wordt elke maatregel die Stanisjev neemt, gewikt en gewogen door de Europese keurmeesters.

Daarvan kreeg de Bulgaarse premier gisteren al een voorproefje in Brussel, waar hij een eerste ontmoeting had met vertegenwoordigers van de Europese Commissie. ,,We houden de ontwikkelingen in Bulgarije nauwlettend in de gaten'', zei vice-voorzitter Günter Verheugen van de Commissie.

Bulgarije werd de afgelopen jaren geprezen om de economische vooruitgang die werd geboekt. Maar op de belangrijkste onderdelen in de onderhandelingen met de Unie – hervorming van het openbaar bestuur, reorganisatie van het rechtssysteem en bestrijding van corruptie en misdaad – blijft het land in gebreke.

Extra vertraging in de onderhandelingen met Brussel heeft Bulgarije opgelopen door de recente verkiezingen en de daarop volgende moeizame totstandkoming van een nieuwe regeringscoalitie. In die coalitie heeft Stanisjevs Bulgaarse Socialistische Partij (de BSP, die is voortgekomen uit de Communistische Partij) de meerderheid.

Vier jaar lang had Brussel zaken gedaan met de liberale partij van ex-koning Simeon. Nu, met de toetreding nabij, moet er worden onderhandeld met een nieuw kabinet waarvan slechts één minister kan bogen op enige Europese ervaring: de minister van Europese Integratie, Meglena Kuneva. Zij keerde in de nieuwe regering terug op haar oude post, hetgeen waarnemers zien als bewijs van haar expertise en gezag.

Maar of het voldoende is? ,,We volgen met argusogen hoe nu de ministeries worden bemand'', zegt Ruud van Enk, plaatsvervangend hoofd van de EC-delegatie in Sofia. ,,Het is nog maar de vraag of daar mensen terecht komen met verstand van EU-zaken.''

Herhaaldelijk waarschuwde de EU dat Bulgarije haast moet maken met het hervormen van het rechtssysteem. Nog steeds wachten ruim twintig nieuwe wetten én een nieuw wetboek van strafvordering op implementatie. Keer op keer is er politieke weerstand.

,,Manipulatie en machtsvertoon kleuren het rechtssysteem in Bulgarije'', zegt jurist Yonko Grozev van het Bulgaarse Helsinki Comité. ,,Het is een gesloten, zelfregulerend systeem waarbinnen juridische onderzoekers, de sledovateli, openbare aanklagers én rechters als gelijken opereren, zonder dat de politiek enige vat op hen heeft. Onderling benoemen ze elkaar en bepalen ze welke rechtszaken wel of niet in gang worden gezet. Ze vormen een politiek volstrekt onschendbaar circuit.''

De huidige situatie binnen het rechtssysteem komt veel politici goed uit, zeggen juridische experts in Sofia. Want de verantwoordelijkheid voor het falen in de strafrechtelijke vervolging – in grote corruptie- en misdaadzaken – schuift de politiek handig in de schoenen van de `sledovateli'. Die trekken zich daar weinig van aan, zegt Grozev. ,,De sledovateli zijn pragmatisch in hun relatie tot politici: `Zolang u ons met rust laat, houden wij bepaalde dossiers gesloten die slecht kunnen zijn voor uw politieke loopbaan'.''

Bulgaarse media die kritisch rapporteren over het rechtssysteem wordt regelmatig het werk onmogelijk gemaakt. De uitgever van een nieuw dagblad, Dnevnik, kreeg na een onthullend verhaal over de juridische wantoestanden meteen allerlei belastinginspecteurs op zijn dak. ,,Een typisch geval van treiteren'' zegt Grozev. Toch is hij hoopvol gestemd. De media durven steeds kritischer te rapporteren, zegt de mensenrechtenactivist. ,,Daarnaast ontstaat er in de publieke opinie langzaamaan de overtuiging dat de magistraten hun hand overspelen. Ze worden minder serieus genomen.''

Ook Ruud van Enk van de delegatie van de Europese Commissie is voorzichtig optimistisch. ,,De waarschuwingen vanuit Brussel ten aanzien van de vertraging in de hervormingen hebben Sofia wakker geschud.''

Eind oktober presenteert de Commissie nieuwe tussenrapporten over Bulgarije (en Roemenië). Mocht toetreding op 1 januari 2007 doorgaan, dan komt er alleen al naar Bulgarije ruim 4 miljard euro uit EU-structuurfondsen, te besteden over drie jaar. Het probleem is alleen, zegt Van Enk, dat er te weinig goede projecten worden ingediend die kans maken. Van Enk: ,,Op dat terrein heeft Bulgarije een enorm gebrek aan capaciteit en professionaliteit. Jonge, getalenteerde mensen gaan niet voor die baantjes, die kunnen elders veel meer verdienen.''

www.nrc.nl uitbreiding EU