SCP: overheid legt te veel zorgtaken bij vrijwilligers

Om zieken, ouderen en gehandicapten langer zelfstandig te kunnen laten wonen, moet de overheid voldoende professionele voorzieningen in stand houden. Doet zij dit niet, dan dreigen veel mantelzorgers en vrijwilligers overbelast te raken.

Daarvoor waarschuwt het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) in het vandaag verschenen onderzoek Vermaatschappelijking in de zorg. De studie is gebaseerd op de ervaringen en verwachtingen hiermee in vijf gemeenten (Schagen, Heerenveen, Bergen op Zoom, Enschede en Utrecht).

Het streven van de overheid om mensen met beperkingen – zieken, ouderen en gehandicapten – volwaardig aan de samenleving te laten deelnemen en zo lang mogelijk zelfstandig te laten wonen, wordt breed gedragen. Maar het blijkt voor gemeenten niet eenvoudig om een breed pakket aan voorziengen op te zetten om dat mogelijk te maken.

De verschillende instellingen op het gebied van wonen, zorg, welzijn, arbeid en vervoer werken nog maar mondjesmaat samen. En als er nieuwe vormen van zorg, wonen en hulp ontstaan, dan richten die zich vaker op ouderen dan op mensen met verstandelijke beperkingen of chronische ziekten. De onderzoekers van het SCP signaleren dat vooral woningcorporaties de afgelopen vijf jaar vaak de spil blijken van nieuwe ontwikkelingen. Dit in tegenstelling tot de instellingen voor arbeidsvoorziening. Die participeren, aldus het rapport, nog altijd niet in nieuwe samenwerkingsverbanden en netwerken.

Uit de ervaringen die in de vijf onderzochte gemeenten zijn opgedaan, blijkt dat niet voor iedereen met een beperking een zelfstandige levenswijze is weggelegd. Soms zijn mensen dermate afhankelijk van hulp dat deelname aan de samenleving onbereikbaar is. Voor deze groep zal altijd een beschermde leefomgeving noodzakelijk blijven, aldus het onderzoek. Ook wordt de bereidheid van de samenleving in twijfel getrokken om mensen met beperkingen te accepteren. Volgens het SCP-rapport stuiten bijvoorbeeld woonvoorzieningen voor chronisch psychiatrische patiënten of verstandelijk gehandicapten vaak op veel weerstand bij mensen in de directe woonomgeving.

Om de vermaatschappelijking in de zorg verder te ontwikkelen wordt op dit moment de Wet Maatschappelijke Ondersteuning (WMO) voorbereid. Deze wet maakt vanaf 1 januari 2006 gemeenten verantwoordelijk voor welzijnstaken (begeleiding, huishoudelijke hulp, ondersteuning) die nu onder de Algemene wet bijzondere ziektekosten (AWBZ) vallen.

Het SCP werpt de vraag op of de overheid voor de verwezenlijking van de vermaatschappelijking van de zorg niet een te groot beroep doet op mantelzorgers en vrijwilligers. Volgens het onderzoek neemt als gevolg van de vergrijzing en de toegenomen druk op mannen en vrouwen om langer te werken het aantal mensen dat de zorg op zich kan nemen voor een hulpbehoevend familielid of naaste juist af.