Goedkoper vissen spaart de bodem

Het ministerie van Landbouw steunt een proef met een milieuvriendelijker vistechniek. Vissers zien vooral financiële voordelen.

Schipper Pieter Louwe van Slooten wrijft met zijn duim over een bruin scholletje dat hij net met zijn kotter Lub senior uit de Noordzee bij IJmuiden heeft gevist. ,,Mooi glad hè'', glundert hij, ,,de slijmlaag zit er nog op.''

Louwe van Slooten vangt zijn vis sinds een jaar met een zogenoemde pulskor, een nieuwe vistechniek die volgens het Nederlands Instituut voor Visserijonderzoek minder schade aan vis en bodemfauna toebrengt dan bestaande technieken. Anders dan de zogeheten boomkorvisserij, waarbij bodemvissen als schol en tong door metalen buizen met daaraan metalen kettingen worden losgewoeld en in netten gevangen, gebruikt de pulskorvisserij buizen met sensoren die elektrische schokjes (pulsen) uitzenden, waardoor de vissen verstijven en eenvoudig de netten indrijven. ,,De zeebodem wordt niet langer omgeploegd'', zoals Louwe van Slooten het uitdrukt.

De pulskor op de Lub senior wordt als proefproject gefinancierd door het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV), dat tot nu toe 5 miljoen euro heeft geïnvesteerd in de ontwikkeling van deze vistechniek, die moet helpen de natuur in de Noordzee te behouden.

De technologische ontwikkeling is ondergebracht bij het Instituut voor Visserijonderzoek en het Landbouw Economisch Instituut van de Universiteit Wageningen; voor het overreden van de vissers onderhoudt het ministerie contact met het Productschap Vis, de koepelorganisatie van de Nederlandse visserijsector.

Directeur Gerard van Balsfoort van het productschap hoopt dat op termijn ,,enkele tientallen'' van de in totaal ongeveer 375 Nederlandse viskotters op de pulskor zullen overstappen. De kottervloot bracht in 2004 voor 325 miljoen euro aan platvis (tong, schol) en garnalen aan wal, de helft van de totale waarde aan vis die de Nederlandse visafslagen passeerde.

Een praktisch probleem is dat elektrische vismethodes door de Europese Unie zijn verboden wegens veronderstelde dieronvriendelijkheid. LNV-woordvoerder Ton IJlstra bestrijdt dit argument: ,,De pulskor verdooft de vissen alleen, hij doodt ze niet.'' LNV heeft voor de proef eenmalige toestemming gekregen. Het ministerie gaat ,,de komende weken'' in Brussel om definitieve ontheffing van het verbod vragen, aldus IJlstra.

Gerard van Balsfoort: ,,De EU heeft milieubescherming hoog in het vaandel staan. Dus verdient dit initiatief beloning.'' Op 16 september brengt eurocommissaris Borg (Visserij) een bezoek aan Nederland. ,,We nodigen hem ook uit voor een proeftocht'', zegt IJlstra.

,,Ik verdien nu 4 procent meer op de visafslag'', zegt schipper Louwe van Slooten. Volgens hem laat de pulskor de vis intact, waardoor de kwaliteit hoog is en kopers bereid zijn meer te betalen.

Belangrijker echter is de kostenbesparing die de nieuwe techniek hem naar eigen zeggen oplevert: ,,Ik heb minder brandstof nodig doordat ik geen metalen kettingen meer meesleep. Dat scheelt enorm, gelet op de hoge olieprijs.'' De schipper zegt in plaats van 35.000 liter gasolie nu 21.000 liter te gebruiken voor vier dagen varen, 40 procent minder.

Hoe groot de investering in de pulskor voor vissers gaat worden, durft Van Balsfoort niet te zeggen. ,,Dat is de grote vraag.'' Ton IJlstra zegt dat het geld voor verdere productie van de pulskor in ieder geval uit de sector zelf zal moeten komen. ,,Stimuleringssubsidies zouden weleens op gespannen voet kunnen staan met het Europese verbod op staatssteun.'' Hij verwacht dat de schippers uiteindelijk wel over de brug móéten komen, aangezien LNV de Nederlandse kottervloot wegens overcapaciteit met 20 procent gaat inkrimpen. ,,Wie meewil, zal in de kostenbesparende techniek moeten investeren.''

Een woordvoerster van Greenpeace noemt de pulskor ,,een stapje in de goede richting, maar meer ook niet''. De milieuorganisatie is blij dat de overheid aan een alternatief voor de boomkorvisserij werkt, maar vreest dat LNV na de introductie van de pulskor tevreden achterover zal gaan leunen. ,,Terwijl ook de pulskor de zeebodem beschadigt'', aldus de woordvoerster. Gevraagd naar een alternatieve, milieuvriendelijker vistechniek pleit zij voor zeereservaten. ,,Daar kunnen vissen zich ongestoord voortplanten. Dat levert een hogere visstand op, wat uiteindelijk gunstiger is voor de vissers.''

Kottervisser Willem van der Plas reageert laconiek wanneer hem in de haven van IJmuiden naar de pulskor wordt gevraagd. Van der Plas, die net terug is van vier dagen vissen met een traditionele boomkor, vindt het moment waarop LNV het proefproject in de aandacht zet ,,opvallend''. ,,Net nu de brandstofprijzen zo hoog zijn.'' Ook wijst Van der Plas, die zegt de afgelopen dagen 35.000 liter brandstof te hebben verbruikt, op het feit dat de Lub senior voor de demonstratie van vandaag ontheffing heeft gekregen van het verbod om binnen de twaalfmijlsgrens voor de kust te vissen. ,,Terwijl daarbuiten de bodem veel meer stenen bevat, waar de sensoren van die pulskor misschien helemaal niet tegen kunnen.'' Ook beklaagt hij zich erover dat hij maar niets over de kosten van de nieuwe techniek hoort. ,,Laat ze het eerst nog maar eens poosje testen.''

    • Mark Schenkel