`Er waart een spook door Duitsland'

Door het omarmen van politici uit de voormalige DDR die destijds hun geweten volgden en later daarvoor werden verketterd stal Oskar Lafontaine dit weekeinde de harten van Oost-Duitsers.

Oskar Lafontaine wordt ontvangen met een zuinig applausje. Het is het eerste optreden van de voormalig voorzitter van de SPD voor zijn nieuwe politieke gemeente. De Genossen en Genossinen van de PDS, de partij die voortkwam uit de communistische partij van de DDR, wachten af. Op het podium staat hun nieuwe boegbeeld. Een bekend gezicht, maar ook een vreemde. Een man die vaker over Frankrijk praat dan over Brandenburg. Een vogel uit een ander nest.

In de landelijke politiek leidt de PDS al jaren een zieltogend bestaan. Lafontaine, voormalig strijdmakker van Gerhard Schröder, zou wel eens de redding kunnen zijn. De Oost-Duitse PDS heeft dit voorjaar een verbond gesloten met teleurgestelde sociaal-democraten en boze vakbondsleden uit West-Duitsland (WASG) en heet tegenwoordig DieLinke.PDS. In de peilingen is het nieuwe verbond goed voor ruim 8 procent van de stemmen, alleen had de PDS de kiesdrempel van 5 procent nooit gehaald.

De comeback van uiterst links is een van de politieke verrassingen van 2005. In de woorden van Lafontaine: ,,Er waart een spook door Duitsland.'' Het spook van een vitaal links verbond, dat zowel in oost als in west gehoor vindt. Een verbond, dat mede wordt geleid door een bekende West-Duitse politicus, die zich in zijn eigen partij niet meer thuis voelde. Een verbond, dat het verzet tegen modernisering van de Duitse verzorgingsstaat een luide stem geeft.

Lafontaine komt traag opgang. Hij lanceert een aanval op het verderfelijke neoliberalisme dat niet alleen de conservatieve partijen in de greep heeft, maar ook de sociaal-democraten en de vakbonden. De bevolking in Europa, roept hij, komt nu tegen de neoliberale gesel in opstand. Het feit dat Nederlanders en Fransen de Europese Grondwet hebben afgewezen zou daar een bewijs voor zijn. ,,Nederlanders en Fransen willen een andere samenleving.'' Lafontaine wil ook een ander samenleving. Geen Europa van lage lonen. ,,Wij willen een Europa van de arbeiders.''

Zijn toehoorders klappen beleefd. Lafontaine opent een ander register. Hij begroet hartelijk Hans Modrow, ooit vooraanstaand communist in de DDR, nu erevoorzitter van de PDS. Het applaus zwelt aan. Lafontaine steekt de loftrompet over de politici uit de voormalige DDR die destijds hun politieke geweten hebben gevolgd en daarvoor later werden verketterd. Lafontaine: ,,Waarom wordt Gorbatsjov wel vereerd en de mannen van de SED niet?'' Nóg meer applaus. Na afloop van zijn toespraak zal hij het podium afrennen en een verbouwereerde Modrow innig omhelzen.

Nadat de man uit Saarbrücken de juiste snaar heeft geraakt in een partij die ten dele leeft van nostalgie naar een vervlogen dictatuur, durft hij ook zichzelf ter discussie te stellen. Lafontaine is in opspraak geraakt als `salonsocialist' omdat hij van Bild am Sonntag een vlucht met een privé-vliegtuig (kosten: 17.500 euro) geëist zou hebben als voorwaarde voor een vraaggesprek. Lafontaine ontkent dat. De krant zou de vlucht hebben aangeboden. In de PDS was het nieuws over de vlucht niet goed gevallen. Is die Lafontaine niet veel te rijk?

Lafontaine draaide er niet omheen. ,,Ik draag een luxe pak, een luxe das, luxe schoenen en een luxe onderhemd. Ik ben met een luxe vliegtuig van Air Berlin van het luxe eiland Mallorca gekomen.'' En ja, ik heb ook een zwmembad van wel 12 meter! Het sarcasme valt goed. Ook als je links bent, vervolgde Lafontaine, mag je van het leven genieten, mits je anderen af en toe ook van het leven laat genieten. Hij pleitte per slot van rekening voor hogere belastingen voor hogere inkomens, maatregelen die ook hem zouden treffen.

Winfried Bruns (50), een werkloze ingenieur uit Zittau, is al 32 jaar lid van de partij. Lafontaine's warme woorden over de SED hebben hem goed gedaan. ,,Voor het oosten is zoiets heel belangrijk.'' Het nieuwe politieke verbond uit oost en west heeft nu zijn zegen. Maar hoe stabiel is de nieuwe politieke cocktail? Michael Lassowski (35), belastingambtenaar in Bremen: ,,Het risico dat de zaak uit elkaar ploft is latent nog steeds aanwezig, maar ik verwacht niet dat het mis gaat. Er zijn zeker cultuurverschillen. De leden van de WASG zijn pragmatisch, oud-links discussieert graag fundamenteler. Iedereen is echter doordrongen van de noodzaak alles ondergeschikt te maken aan de eenmalige historische kans die links nu krijgt.''