`Een zwarte lijst leidt tot een heksenjacht'

Frankrijk publiceerde gisteren een lijst van vliegmaatschappijen die zijn luchtruim niet meer in mogen. De stap dient vooral om de gemoederen te bedaren.

Vijf kleine luchtvaartmaatschappijen uit Noord-Korea, Liberia, Mozambique, Thailand en de VS staan er op de zwarte lijst die de Franse directie burgerluchtvaart (DGAC) gisteren publiceerde. De genoemde bedrijven mogen het Franse luchtruim niet meer in omdat Frankrijk hen onveilig acht. De namen op de zwarte lijst zijn niet nieuw: alle vijf hadden al een Frans vliegverbod op hun conduitestaat.

De Fransen meenden niettemin met de lijst te moeten komen om duidelijkheid te scheppen voor passagiers. Aanleiding vormt het ongeluk, tien dagen geleden, met een Colombiaans vliegtuig in Venezuela, waarbij alle inzittenden (152 Frans-Antilliaanse passagiers en de 8 Colombiaanse bemanningsleden) om het leven kwamen. De Franse minister van Transport, Dominique Perben, beloofde daarna met een zwarte lijst te zullen komen, vooruitlopend op Europese maatregelen.

Het Franse verbod betreft het Noord-Koreaanse Air Koryo (verboden in Frankrijk sinds april 2001), het Thaise Phuket Air (Frans verbod vanaf juni 2005) en drie maatschappijen die sinds vorig jaar uit het Franse luchtruim worden geweerd: Air Saint Thomas (VS), International Air Services (Liberia) en LAM (Mozambique).

Opmerkelijk is dat van geen van de vijf maatschappijen crashes bekend zijn waarbij passagiers het leven lieten. En het aantal verbindingen dat de betreffende maatschappijen naar Europa verzorgen is minimaal. Alleen het Mozambikaanse LAM verzorgt een vlucht per week naar Lissabon, de andere vier maatschappijen vliegen alleen binnenlands of regionaal. Maar Franse passagiers die naar de vijf landen van herkomst reizen zouden ter plekke wel aan boord kunnen stappen van een toestel van een van de vijf maatschappijen. De zwarte lijst is daarom vooral bedoeld om passagiers daarvoor te waarschuwen.

Frankrijk loopt met zijn maatregel vooruit op het beleid van de Europese Unie. Ook België komt met een eigen zwarte lijst. Begin dit jaar besloot de Europese Unie, naar aanleiding van een reeks vliegtuigongelukken met obscure maatschappijen, te zullen komen met een lijst van `verboden maatschappijen'. Volgende week heeft hierover in Brussel opnieuw overleg plaats, maar een Europese zwarte lijst wordt niet vóór 2006 verwacht.

Nederland is niet van plan met een zwarte lijst te komen. ,,Wij wachten de maatregelen in Europees verband af en zijn geen voorstander van apart beleid per lidstaat'', aldus een woordvoerder van de Inspectie Verkeer en Waterstaat (IVW) in een reactie.

IVW hanteert wel een lijst van luchtvaartmaatschappijen die onder zogenoemd `verscherpt toezicht' staan. Daarop staan drie namen van Turkse maatschappijen: Onur Air, Fly Air en MNG Airlines. In juni van dit jaar kreeg Onur Air door de inspectie een vliegverbod opgelegd; ook Duitsland, Frankrijk en Zwitserland verboden de toegang van de Turkse maatschappij. Maar na twee weken (in plaats van de voorziene maand) mocht Onur Air al weer vliegen, nadat de toestellen en de procedures van de maatschappij alsnog veilig waren verklaard door IVW.

De belangenorganisatie Platform Nederlandse Luchtvaart (PLN) onder voorzitterschap van Benno Baksteen heeft zich uitgesproken tegen het fenomeen zwarte lijst. ,,Een zwarte lijst heeft echter niets met ongevallen te maken. Een ongeval is een samenloop van toevallige omstandigheden. Een luchtvaartmaatschappij kan aan alle eisen voldoen en toch een ongeval krijgen. Omgekeerd hoeft een maatschappij zonder ongevallen niet per definitie veilig te zijn'', zegt PLN in een verklaring.

PLN keert zich tegen een ,,heksenjacht'' en zegt dat maatregelen alleen zin hebben in Europees verband. ,,Publicatie van een zwarte lijst die alleen gebaseerd is op ongevallen, incidenten of gebreken kan ertoe leiden dat maatschappijen terughoudend worden met het melden. Van voorvallen en gebreken die niet gemeld worden, kan niet worden geleerd met uiteindelijk juist negatieve gevolgen voor de veiligheid'', zegt PLN.

Afgelopen weekeinde moest een vliegtuig van Fly Air aan de grond blijven op vliegveld Charles de Gaulle bij Parijs na een onaangekondigde controle. De papieren van het toestel waren niet in orde, de banden kapot en niet conform de eisen, en er zat een lek in de brandstoftanks. De 126 passagiers voor Antalya in Turkije moesten tot vandaag wachten op een ander vliegtuig.

    • Lolke van der Heide